Yayınlanma tarihi: · Son güncellenme tarihi:
Mazbut vakıflarda vakıf evladının hakları; vakıf evlatlığının tespiti, galle fazlasından yararlanma ve tevliyete hak kazanma bakımından farklı sonuçlar doğurur. Vakfedenin soyundan gelmek veya bu hususta dava kazanmak, mazbut vakfın yönetiminin kendiliğinden davacıya geçmesini sağlamaz. Kesinleşen mahkeme kararının hüküm fıkrası, vakfiye şartları ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu birlikte değerlendirilmelidir.
Mazbut vakıfta dava kazanılması hangi hakları doğurur?
Davacının vakfedenin soyundan geldiğinin belirlenmesi ile vakfı yönetmeye hak kazanması aynı hukuki sonuç değildir. Mahkeme kararı; vakıf evlatlığını, galle fazlası hakkını veya tevliyete hak kazanıldığını ayrı ayrı tespit edebilir.
- Vakıf evlatlığının tespiti, kişinin vakfiye kapsamında vakıf evladı veya ilgilisi olduğunu belirler.
- Galle fazlasına hak kazanma, vakfiye şartları çerçevesinde vakfın dağıtılabilir gelir fazlasından yararlanma hakkı verir.
- Tevliyete hak kazanma, vakfın yönetimi bakımından önemlidir; ancak mazbut vakıflarda 5737 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki yasak ayrıca dikkate alınır.
- Kesinleşmiş karar, içeriğine göre ilgili Vakıflar Bölge Müdürlüğüne sunulur.
- Kararın hüküm fıkrası incelenmeden vakfın yönetiminin davacıya geçeceği sonucuna varılamaz.
Mazbut ve mülhak vakıf nedir?
5737 sayılı Vakıflar Kanunu’na göre mazbut vakıflar, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yönetilen ve temsil edilen vakıflardır. Mülhak vakıflar ise mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin yürürlüğe girmesinden önce kurulmuş ve yönetimi vakfedenin soyundan gelenlere bırakılmış vakıflardır.
Mülhak vakıflar, Anayasa’ya aykırılık oluşturmayan vakfiye şartlarına göre Vakıflar Meclisi tarafından atanacak yöneticiler eliyle yönetilir ve temsil edilir. Buna karşılık mazbut vakıfların yönetim ve temsil yetkisi Vakıflar Genel Müdürlüğüne aittir.
Bir vakfın mazbut veya mülhak olması yalnız tarihsel niteliğine göre değil, tabi olduğu hukuki statüye ve yönetim şekline göre belirlenir. Bu nedenle vakfın vakfiyesi, mazbutiyet kararı, Vakıflar Genel Müdürlüğü kayıtları ve varsa daha önce verilmiş mahkeme kararları birlikte incelenmelidir.
Önemli ayrım
Vakıflar Genel Müdürlüğünün geçici olarak temsilen yönettiği mülhak vakıf ile mazbut vakıf aynı hukuki durumda değildir. Yönetici bulununcaya kadar temsilen yönetilen mülhak vakfa şartları sağlayan bir yönetici atanabilir. Mazbut vakıflarda ise 5737 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki özel yasak gündeme gelir.
Vakıf evladı kimdir?
Vakıf evladı, vakfedenle arasında vakfiyede aranan soy bağını taşıyan kişidir. Ancak yalnız biyolojik veya nüfus kayıtlarına dayanan soy bağı her durumda yeterli olmayabilir. Hakkın kapsamı, vakfiyede kullanılan ifadeler ve vakfedenin iradesi esas alınarak belirlenir.
Vakfiye; vakfın malvarlığını, amaçlarını, hayır şartlarını, yönetim düzenini ve vakfedenin isteklerini gösteren temel belgedir. Vakfiyede erkek veya kadın soyundan gelme, belirli bir batında bulunma, yaş, ehliyet, görev sırası veya başka şartlar öngörülmüş olabilir.
Bu nedenle bir kişinin vakfedenin soyundan gelmesi, kendiliğinden galle fazlası alacağı veya vakfı yöneteceği anlamına gelmez. Her hak yönünden vakfiyedeki özel şartların ayrıca gerçekleşmesi gerekir.
Vakıf evlatlığı, galle fazlası ve tevliyet arasındaki fark nedir?
| Kavram | Temel anlamı | Doğurduğu başlıca sonuç | Yönetim hakkı verir mi? |
|---|---|---|---|
| Vakıf evlatlığı | Kişinin vakfiye kapsamında vakfedenin soyundan gelenler arasında bulunduğunun tespitidir. | Vakfiyede vakıf evlatlarına tanınmış hakların talep edilmesine hukuki temel oluşturabilir. | Tek başına vermez. |
| Galle fazlası hakkı | Vakfın hayrat ve akar giderleri ile vakfiye hizmetleri karşılandıktan sonra kalan dağıtılabilir gelirden yararlanma hakkıdır. | Vakfiye şartları ve kesinleşmiş mahkeme kararı çerçevesinde gelirden pay alınmasını sağlar. | Vermez. |
| Tevliyet hakkı | Vakfı yönetme ve temsil etme görevine hak kazanılmasıdır. | Mülhak vakıflarda Vakıflar Meclisinin yönetici ataması bakımından dayanak oluşturabilir. | Vakfın statüsü ve 5737 sayılı Kanun’un 7. maddesi ayrıca değerlendirilir. |
En sık karşılaşılan yanılgı
“Vakıf evladı olduğuma karar verildi; dolayısıyla vakfın yöneticisi oldum” sonucu hukuken doğru değildir. Mahkeme kararında vakıf evlatlığı, galle fazlası ve tevliyet bakımından hangi hakkın tanındığı ayrı ayrı belirlenmelidir.
Mazbut veya mülhak vakıflarda hangi davalar açılabilir?
Vakfedenin soyundan gelen kişiler tarafından açılan davaların konusu aynı değildir. Dava dilekçesindeki talepler ve mahkemenin hüküm fıkrası, kesinleşme sonrasında izlenecek yolu doğrudan etkiler.
Vakıf evladı olduğunun tespiti davası
Bu davada kişinin vakfiye hükümleri kapsamında vakıf evladı veya vakıf ilgilisi olup olmadığı belirlenir. Olumlu karar, tek başına vakfın yönetimini veya belirli bir gelir payını davacıya geçirmez.
Galle fazlasına hak kazanıldığının tespiti davası
Davacının vakfiyedeki şartlara göre vakfın dağıtılabilir gelir fazlasından yararlanıp yararlanamayacağı incelenir. Mahkeme kararının kesinleşmesi üzerine ilgili Vakıflar Bölge Müdürlüğüne ödeme talebiyle başvurulabilir.
Tevliyete hak kazanıldığının tespiti davası
Bu dava, davacının vakfiye şartlarına göre vakfın yönetimine gelmeye hak kazandığının belirlenmesini amaçlar. Ancak vakıf mazbut statüdeyse, kararın 5737 sayılı Kanun’un 7. maddesi karşısındaki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Mazbutiyet işlemini veya vakfın statüsünü etkileyen davalar
Davanın konusu yalnız soy bağı veya tevliyet olmayıp vakfın mazbut statüye alınmasına ilişkin işlemin hukuka uygunluğu da olabilir. Böyle bir durumda kararın hangi idari işlemi veya statü kaydını ortadan kaldırdığı hüküm fıkrasından açıkça anlaşılmalıdır.
Mazbut vakıfta tevliyete hak kazanılması yönetimi davacıya geçirir mi?
Kural olarak hayır. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 7. maddesine göre, Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce veya bu Kanun’a göre mazbut vakıflar arasına alınmış vakıflara yeniden yönetici seçilemez ve atanamaz.
Bu nedenle mahkemenin davacının tevliyete hak kazandığını tespit etmesi ile vakfın yönetim ve temsilinin davacıya bırakılması aynı sonuç değildir. Vakfın mazbut statüsü devam ediyorsa, yalnız tevliyete hak kazanıldığına ilişkin karar karşısında Vakıflar Genel Müdürlüğü yönetimi devretmeyebilir.
Buna karşılık mahkeme kararı mazbutiyet işlemini ortadan kaldırıyor, vakfın mülhak niteliğini belirliyor veya statü kaydının değiştirilmesini gerektiren açık bir hüküm içeriyorsa kararın icrası farklı şekilde ele alınır. Bu durumda kesinleşmiş karar doğrultusunda Vakıflar Genel Müdürlüğü sicil ve yönetici atama işlemleri gündeme gelebilir.
Karar görülmeden yönetim devri varsayılmamalıdır
İlk derece mahkemesinde davanın kazanılmış olması veya davacıların vakfedenin soyundan geldiğinin kabul edilmesi, vakfın mazbut statüden çıktığını göstermez. Bunun için hüküm fıkrasının mazbutiyet ve yönetim statüsü üzerindeki etkisi açıkça incelenmelidir.
Mahkeme kararı kesinleşince ne yapılır?
İlk derece mahkemesinin kararı istinaf veya gerektiğinde temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmeyebilir. Kanun yolu ve kesinleşme durumu dosyanın niteliğine, kararın türüne ve yürürlükteki parasal sınırlara göre belirlenir. Karar kesinleştiğinde mahkemeden kesinleşme şerhli karar örneği alınmalıdır.
-
Kesinleşme durumu doğrulanır
İstinaf ve varsa temyiz aşamasının tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilir; mahkemeden kesinleşme şerhli ilam alınır.
-
Hüküm fıkrası sınıflandırılır
Kararın vakıf evlatlığına, galle fazlasına, tevliyete veya vakfın mazbutiyet statüsüne ilişkin olup olmadığı belirlenir.
-
Vakfiye ve VGM kayıtları karşılaştırılır
Davacıların taşıması gereken vakfiye şartları, vakfın mevcut statüsü ve Vakıflar Genel Müdürlüğü sicil kayıtları birlikte incelenir.
-
Vakıflar Bölge Müdürlüğüne başvurulur
Kesinleşmiş karar, kimlik ve soy bağı belgeleri ile talebin niteliğine göre hazırlanan diğer belgeler ilgili Bölge Müdürlüğüne sunulur.
-
Kararın idari ve mali sonuçları uygulanır
Kararın kapsamına göre vakıf evladı kaydı, galle fazlası hesabı, sicil düzeltmesi, yönetici atama değerlendirmesi veya başka bir işlem yürütülür.
Galle fazlası nasıl talep edilir?
Galle fazlası, vakfın elde ettiği brüt gelirin tamamı değildir. Vakfın hayrat ve akarlarının bakım ve onarım giderleri, vakfiye gereğince yerine getirilmesi gereken hayır hizmetleri ve diğer zorunlu giderler karşılandıktan sonra dağıtılabilir bir gelir fazlası kalması gerekir.
Mahkeme kararıyla galle fazlası almaya hak kazanan vakıf evladı, karar kesinleştikten sonra ilgili Vakıflar Bölge Müdürlüğüne başvurur. Vakıflar Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre hak sahibinin payı, ilk derece mahkemesi karar tarihi esas alınarak ve ilgili yılın kesin hesabı onaylandıktan sonra belirlenir.
5737 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre intifa hakkına ilişkin talepler, galle fazlasına hak kazanıldığını gösteren mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer. Bu nedenle kesinleşmiş kararın uygulanması için başvurunun geciktirilmemesi gerekir.
Mazbut vakıflarda ödenecek intifa hakkı; vakfın son beş yıl içindeki malvarlığı, gelir ve giderleriyle sınırlı olarak ve galle fazlasının mevcut olması şartıyla Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından belirlenir. Mahkeme kararında vakıf evlatlığı tespit edilmiş olsa bile ayrıca galle fazlasına hak kazanma şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği incelenir.
Karar kesinleştiğinde hangi belgeler hazırlanmalıdır?
Temel başvuru belgeleri
- Kesinleşme şerhli mahkeme kararı,
- Kararın kesinleşme tarihini gösteren kayıt veya belge,
- Başvuru sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri,
- Vukuatlı nüfus kayıt örnekleri ve soy bağını gösteren belgeler,
- Varsa veraset ilamları ve önceki kuşaklara ilişkin mahkeme kararları,
- İlgili vakfın adı, vakfiye bilgisi ve biliniyorsa sicil numarası,
- Talebin galle fazlası, tevliyet veya sicil düzeltmesi olduğunu açıklayan başvuru dilekçesi,
- Vekâleten başvuruluyorsa uygun yetkileri içeren vekâletname,
- İlgili Bölge Müdürlüğünün somut dosya için isteyeceği diğer belgeler.
Belge listesi kararın türüne göre değişebilir. Yalnız vakıf evlatlığının tespit edildiği bir dosya ile galle fazlası veya mazbutiyet statüsü hakkında hüküm kurulan dosyada aynı başvuru yapılmaz.
Karar vakfın yönetimini etkiliyorsa hangi işlemler gündeme gelir?
Kesinleşen mahkeme kararı vakfın mülhak statüsünü ve davacının yöneticiliğe hak kazandığını uygulanabilir biçimde ortaya koyuyorsa, 5737 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında Vakıflar Meclisinin yönetici atama süreci gündeme gelebilir.
Mahkeme kararının kesinleşmesi, her durumda davacının ertesi gün vakfı temsil etmeye başlayacağı anlamına gelmez. Temsil yetkisinin kullanılabilmesi için Vakıflar Genel Müdürlüğü sicil işlemleri, Vakıflar Meclisi kararı ve gerekli idari kayıtların tamamlanması beklenebilir.
Yönetim değişikliği hukuken mümkün hâle geldiğinde vakfa ait taşınır ve taşınmazlar, banka hesapları, alacak ve borçlar, kira sözleşmeleri, dava ve icra dosyaları, muhasebe kayıtları, defterler, belgeler ve devam eden yükümlülükler ayrıntılı bir devir-teslim tutanağıyla devralınmalıdır.
Devir sonrasında banka imza yetkileri, vergi dairesi kayıtları, UETS adresi, Vakıf Bilgi Yönetim Sistemi kayıtları ve gerekiyorsa SGK ile diğer kurum kayıtları güncellenmelidir. Önceki dönem hesaplarının yeni yönetim döneminden ayrılması ve açılış kayıtlarının doğrulanabilir belgelere dayanması önemlidir.
Dava ve karar sonrası süreçte nelere dikkat edilmelidir?
Hüküm fıkrası esas alınmalıdır
Mahkeme kararının gerekçesinde yapılan değerlendirmeler önemlidir; ancak kararın hangi hakkı tanıdığı öncelikle hüküm fıkrasından belirlenir. “Davanın kabulü” ifadesi tek başına yeterli değildir.
Kesinleşmeden işlem yapılmamalıdır
İstinaf incelemesi devam eden kararın nihai sonucu henüz belli değildir. Kararın kaldırılması, düzeltilmesi veya farklı bir gerekçeyle yeniden hüküm kurulması mümkündür.
Mazbutiyet ile temsilen yönetim karıştırılmamalıdır
Vakıflar Genel Müdürlüğünün yönetici bulununcaya kadar mülhak vakfı temsilen yönetmesi, vakfın mutlaka mazbut olduğu anlamına gelmez. Vakfın resmi statüsü kayıtlardan doğrulanmalıdır.
Galle fazlası brüt gelir üzerinden hesaplanmaz
Vakfın taşınmaz kira gelirlerinin bulunması, dağıtılabilir galle fazlasının mutlaka oluştuğunu göstermez. Vakfiye hizmetleri ve zorunlu giderler karşılandıktan sonra kalan tutar dikkate alınır.
Beş yıllık süre gözden kaçırılmamalıdır
Galle fazlasına ilişkin talebin, kararın kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde ileri sürülmesi gerekir. Kararın kesinleşme tarihi dosyada ayrıca tespit edilmelidir.
Hukuki ve mali inceleme birlikte yürütülmelidir
Kararın uygulanması yalnızca hukuki statüyle sınırlı olmayabilir. Vakfın gelirleri, borçları, taşınmazları, sözleşmeleri, muhasebe kayıtları ve önceki dönem yükümlülükleri de incelenmelidir.
Tamamlayıcı hizmetler
Mahkeme kararı sonrasındaki vakıf işlemleri, hukuki statünün yanında muhasebe, vergi, kurumsal kayıt ve veri koruma yükümlülükleri de doğurabilir.
STK Danışmanlığı
Vakfın idari yapısının, bildirimlerinin ve mevzuat yükümlülüklerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi.
Dernek Danışmanlığı
Vakıfla birlikte çalışan dernek veya diğer sivil toplum yapılarının kuruluş ve işleyiş süreçlerinin düzenlenmesi.
Muhasebe Sisteminin Kurulması
Devir alınan varlık, borç, gelir, gider ve belgelerin vakıf yapısına uygun muhasebe düzenine aktarılması.
Vergi Danışmanlığı
Vakfın vergisel durumu, iktisadi işletme ihtimali ve mali yükümlülüklerinin değerlendirilmesi.
Mali Müşavirlik Hizmetleri
Vakıf faaliyetlerinin düzenli kayıt, beyan, raporlama ve mali kontrol sistemiyle yürütülmesi.
KVKK Danışmanlığı
Vakıf evlatları, yararlanıcılar, çalışanlar ve bağışçılara ait kişisel verilerin mevzuata uygun işlenmesi.
Mazbut vakıflarda vakıf evlatlarının hakları hakkında sık sorulan sorular
Vakıf evladı kimdir?
Vakıf evladı, vakfedenle arasında vakfiyede aranan soy bağını taşıyan kişidir. Soy bağının yanında vakfiyede öngörülen kuşak, sıra, ehliyet veya başka şartların da gerçekleşmesi gerekebilir.
Vakıf evladı olduğuna karar verilen kişi vakfın yöneticisi olur mu?
Hayır. Vakıf evlatlığının tespiti, tek başına yöneticilik veya temsil yetkisi vermez. Tevliyete ilişkin vakfiye şartları ve vakfın mazbut ya da mülhak statüsü ayrıca incelenir.
Galle fazlası nedir?
Galle fazlası; vakfın hayrat ve akarlarının giderleri ile vakfiyedeki hizmetler karşılandıktan sonra kalan, vakfiye şartları gereğince hak sahiplerine dağıtılabilecek gelir fazlasıdır.
Galle fazlası hakkı vakfı yönetme yetkisi verir mi?
Hayır. Galle fazlası bir intifa hakkıdır. Hak sahibinin vakıf gelirinden yararlanmasını sağlayabilir; ancak vakfı yönetme ve temsil etme yetkisi vermez.
Tevliyet hakkı nedir?
Tevliyet hakkı, vakfiye şartlarına göre vakfın yönetimine gelmeye hak kazanılmasıdır. Mülhak vakıflarda yönetici, Vakıflar Meclisi tarafından atanır.
Mazbut vakfa yeniden yönetici atanabilir mi?
5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 7. maddesine göre mazbut vakıflar arasına alınmış vakıflara yeniden yönetici seçilemez ve atanamaz. Mahkeme kararının mazbutiyet statüsünü etkileyen açık bir hüküm içerip içermediği ayrıca değerlendirilmelidir.
İlk derece mahkemesinin kabul kararı yeterli midir?
Kararın kanun yolu açık ise istinaf ve gerektiğinde temyiz süreci tamamlanmalıdır. Kesinleşme gerektiren işlemler için kesinleşme şerhli mahkeme kararının alınması gerekir.
Karar kesinleşince nereye başvurulur?
Kesinleşme şerhli karar ve talebin niteliğine göre hazırlanan belgelerle vakfın bağlı bulunduğu Vakıflar Bölge Müdürlüğüne başvurulur.
Galle fazlası talebinde süre var mıdır?
Evet. 5737 sayılı Kanun’a göre galle fazlasına ilişkin talepler, hakkı gösteren mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer.
Vakıf evladı vakfın bütün kira gelirini alabilir mi?
Hayır. Kira gelirleri önce vakfın giderleri, bakım ve onarım ihtiyaçları ile vakfiyedeki hayır hizmetleri için kullanılır. Yalnız dağıtılabilir galle fazlası oluşması hâlinde hak sahibinin payı hesaplanabilir.
Tevliyete hak kazanma kararı kesinleşince yönetim hemen devredilir mi?
Her durumda devredilmez. Vakfın statüsü, kararın hüküm fıkrası, Vakıflar Genel Müdürlüğü sicil kayıtları ve gerekiyorsa Vakıflar Meclisinin yönetici atama işlemi tamamlanmalıdır.
Mazbutiyet ile temsilen yönetim aynı şey midir?
Hayır. Yönetici bulunmayan bir mülhak vakfın işleri geçici olarak Vakıflar Genel Müdürlüğünce temsilen yürütülebilir. Bu durum, vakfın mutlaka mazbut vakıf statüsüne geçtiği anlamına gelmez.
Resmî kaynaklar
- 5737 Sayılı Vakıflar Kanunu Mazbut ve mülhak vakıfların tanımları, yönetim şekilleri, yönetici atanması, intifa hakları ve beş yıllık süre.
- Vakıflar Genel Müdürlüğü — Güncel Vakıf Mevzuatı Vakıflar Kanunu, Vakıflar Yönetmeliği ve ilgili güncel düzenlemeler.
- Vakıflar Genel Müdürlüğü — Mülhak ve Esnaf Vakıflar Mülhak vakıfların yönetimi, mazbutiyet, galle fazlası, intifa hakkı ve kesinleşmiş karar sonrası uygulamalar.
