Yayınlanma tarihi: · Son güncellenme tarihi:
Cazibe Merkezleri Programı, 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile 30 Mayıs 2025 tarihinde yürürlükten kaldırıldı. Ancak program kapsamındaki bütün destekler aynı gün sona ermedi. Yeni başvurular bakımından 9903 sayılı Karar’ın getirdiği Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Sektörel Teşvik Sistemi ve Bölgesel Teşvikler esas alınırken; eski teşvik belgeleri ile bazı deprem bölgesi ve organize sanayi bölgesi yatırımları için geçiş hükümleri uygulanmaya devam ediyor.
Cazibe Merkezleri Programı’nın yerine ne geldi?
Cazibe Merkezleri Programı’nın yerine aynı adla ve birebir aynı kapsamla çalışan tek bir program getirilmedi. Yeni sistemde programın bölgesel kalkınma amacına en yakın yapı Yerel Kalkınma Hamlesi Programı olmakla birlikte, yatırımın desteklenmesi yalnız bu programla sınırlı değildir.
- İl bazında belirlenen özel yatırım konuları için Yerel Kalkınma Hamlesi değerlendirilir.
- Diğer yatırımlar için hedef yatırım veya öncelikli yatırım niteliği ile bölgesel destekler incelenir.
- Depremden etkilenen belirli ilçelerde 31 Aralık 2026 tarihine kadar özel geçiş hükmü uygulanır.
- Eski Cazibe Merkezleri Programı kapsamındaki bazı OSB ve endüstri bölgelerinde gerçekleştirilecek imalat yatırımları için de 31 Aralık 2026 tarihine kadar geçici destek imkânı bulunmaktadır.
- 30 Mayıs 2025’ten önce düzenlenmiş teşvik belgeleri, kural olarak dayandıkları eski mevzuata göre yürütülür.
Cazibe Merkezleri Programı gerçekten kaldırıldı mı?
Evet. 2018/11201 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Cazibe Merkezleri Programı Kapsamında Yatırımların Desteklenmesi Hakkında Karar, 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın 34’üncü maddesiyle yürürlükten kaldırıldı.
9903 sayılı Karar, 30 Mayıs 2025 tarihli ve 32915 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararın 5’inci maddesinin on birinci, on ikinci, on üçüncü ve on dördüncü fıkraları 1 Ocak 2026’da; diğer hükümleri ise yayım tarihinde yürürlüğe girdi.
Dolayısıyla 30 Mayıs 2025 tarihinden sonra yapılacak yeni yatırım teşvik belgesi başvurularında, geçiş hükümleri kapsamına giren istisnalar dışında, eski Cazibe Merkezleri Programı’na göre yeni teşvik belgesi düzenlenmez.
Programın kaldırılması ne anlama geliyor?
Programın kaldırılması, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki ya da gelişmişlik seviyesi daha düşük bölgelerdeki yatırımların artık desteklenmediği anlamına gelmez. Değişen husus, yatırımların hangi mevzuat ve program yapısı içinde değerlendirileceğidir.
Eski sistem belirli illeri ve bazı yatırım alanlarını Cazibe Merkezleri Programı adı altında ele alıyordu. 9903 sayılı Karar ise yatırımın yalnız bulunduğu bölgeye değil; teknoloji düzeyine, stratejik önemine, sektörüne, yerel potansiyele katkısına, asgari yatırım tutarına ve program şartlarına birlikte bakılan daha geniş bir yapı kurdu.
Önemli ayrım
“Cazibe Merkezleri Programı kaldırıldı, bütün yatırımlar Yerel Kalkınma Hamlesi’ne geçti” ifadesi eksiktir. Yerel Kalkınma Hamlesi yeni sistemin önemli parçalarından biridir; fakat her eski Cazibe Merkezi yatırımının kendiliğinden bu programa kabul edilmesi söz konusu değildir.
Cazibe Merkezleri Programı’nın yerine hangi sistem geldi?
Yeni yatırım teşvik sistemi iki ana yapı üzerine kuruludur:
- Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi
- Sektörel Teşvik Sistemi
Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kendi içinde Teknoloji Hamlesi, Yerel Kalkınma Hamlesi ve Stratejik Hamle programlarından oluşur. Sektörel Teşvik Sistemi ise Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi ile Hedef Yatırımlar Teşvik Sistemi üzerinden işler. Bölgesel teşvikler de yatırımın bulunduğu yer ve program niteliği doğrultusunda bu yapıların yanında uygulanabilir.
| Yeni yapı | Temel amaç | Kimler bakımından önemlidir? |
|---|---|---|
| Yerel Kalkınma Hamlesi | İllerin yerel potansiyelini harekete geçirmek ve il bazında belirlenen yatırımları desteklemek | Yatırım konusu güncel yerel yatırım konuları listesinde bulunan yatırımcılar |
| Teknoloji Hamlesi | Öncelikli ürün ve teknoloji alanlarında katma değerli üretimi geliştirmek | Teknoloji yoğun ve öncelikli ürün odaklı yatırımlar |
| Stratejik Hamle | Stratejik ve kritik ürünlerde üretim kapasitesini güçlendirmek | Stratejik hamle yatırım konuları kapsamında değerlendirilebilecek projeler |
| Öncelikli Yatırımlar | Kararda öncelikli kabul edilen yatırım türlerini desteklemek | 9903 sayılı Karar’da sayılan öncelikli yatırım konularını gerçekleştiren yatırımcılar |
| Hedef Yatırımlar | Kararın ekindeki sektör ve şartlara uygun yatırımları desteklemek | Sektör kodu, yatırım konusu ve asgari tutar şartlarını sağlayan yatırımlar |
| Bölgesel teşvikler | Bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarının azaltılmasına katkı sağlamak | Yatırım yeri ve program niteliğine göre bölgesel desteklerden yararlanabilecek yatırımcılar |
Yerel Kalkınma Hamlesi nedir?
Yerel Kalkınma Hamlesi; bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmak, atıl yerel kaynakları değerlendirmek, yerel ihtiyaçları karşılamak, üretim kapasitesini artırmak ve illerin ekonomik potansiyelini harekete geçirmek amacıyla oluşturulan çağrı esaslı bir teşvik programıdır.
Programda bütün sektörlere açık genel bir başvuru sistemi bulunmaz. Bakanlık tarafından her il için belirlenen yatırım konuları esas alınır. Başvurunun değerlendirilebilmesi için yatırım konusunun güncel Yerel Yatırım Konuları Listesi ve ilgili çağrı duyurusu kapsamında yer alması gerekir.
Yerel yatırım konuları sabit değildir. İlk liste 9 Temmuz 2025 tarihinde yayımlanmış, 31 Ocak 2026 tarihli değişiklikle il bazındaki yatırım konuları güncellenmiştir. Bu nedenle yatırım kararında eski sunumlar veya önceki yılın listesi değil, başvuru döneminde yürürlükte olan güncel liste ve çağrı şartları kullanılmalıdır.
Yerel Kalkınma Hamlesi eski programın birebir devamı mı?
Hayır. Yerel Kalkınma Hamlesi, bölgesel kalkınma amacı bakımından Cazibe Merkezleri Programı’na en yakın yeni düzenlemedir; ancak hukuken ve uygulama bakımından onun yalnızca adı değiştirilmiş devamı değildir.
- Cazibe Merkezleri Programı belirli il, ilçe ve yatırım alanları üzerine kuruluydu.
- Yerel Kalkınma Hamlesi bütün iller için il bazında belirlenen sınırlı yatırım konularını esas alır.
- Yeni program çağrı usulüyle yürütülür.
- Yatırımın listede yer alması tek başına destek kararı verilmesi için yeterli değildir.
- Başvurular programın değerlendirme, fizibilite, bütçe ve proje yeterliliği ölçütlerine göre incelenir.
- Her yatırım, Yerel Kalkınma Hamlesi dışında Teknoloji Hamlesi, Stratejik Hamle, Öncelikli Yatırım veya Hedef Yatırım yönünden de ayrıca değerlendirilmelidir.
Yeni sistemde hangi destekler bulunuyor?
9903 sayılı Karar kapsamında yatırımın programına, bölgesine ve niteliğine göre aşağıdaki desteklerden yararlanılması mümkün olabilir:
- Gümrük vergisi muafiyeti,
- Katma Değer Vergisi istisnası,
- Vergi indirimi,
- Sigorta primi işveren hissesi desteği,
- Sigorta primi desteği,
- Faiz veya kâr payı desteği,
- Makine desteği,
- Yatırım yeri tahsisi.
Bu desteklerin tamamı her yatırım için birlikte uygulanmaz. Destek unsurları; yatırımın hangi program kapsamında bulunduğuna, yatırım yerine, yatırım konusuna, asgari sabit yatırım tutarına ve Karar’da aranan diğer şartlara göre belirlenir.
Güncel tutarlar ayrıca kontrol edilmelidir
Kararda yer alan bazı asgari yatırım tutarları ile azami destek tutarları yeniden değerleme hükümleri doğrultusunda değişebilir. Bu nedenle yatırım bütçesi hazırlanırken yalnız Karar’ın ilk yayımlandığı tarihteki tutarlar kullanılmamalıdır.
Eski teşvik belgeleri ve sonuçlanmamış başvurular ne olacak?
9903 sayılı Karar, eski sistemden yeni sisteme geçişi düzenleyen özel hükümler içerir. Bu nedenle eski Cazibe Merkezleri Programı kapsamında başlayan her işlem kendiliğinden hükümsüz hâle gelmez.
30 Mayıs 2025 tarihinde sonuçlanmamış başvurular
Kararın geçici 1’inci maddesine göre, Kararın yürürlüğe girdiği tarihte sonuçlandırılmamış başvurular kural olarak başvuru tarihinde yürürlükte bulunan kararlar çerçevesinde sonuçlandırılır. Yeni teşvik belgesi düzenlenmesine ilişkin başvurular ise yatırımcının talebi hâlinde 9903 sayılı Karar’a göre değerlendirilebilir.
Daha önce düzenlenmiş teşvik belgeleri
Geçici 2’nci madde uyarınca, önceki kararlara dayanılarak düzenlenen yatırım teşvik belgeleriyle ilgili uygulamalara belgenin dayandığı karar ve bağlantılı mevzuat çerçevesinde devam edilir.
Bu nedenle eski bir teşvik belgesinin destek unsurları, yeni sistemdeki bir belgeyle doğrudan aynı kabul edilmemelidir. Belge değişikliği, devir, makine listesi revizyonu ve tamamlama vizesi gibi işlemlerde teşvik belgesinin dayandığı karar ayrıca incelenmelidir.
Depremden etkilenen ilçeler için hangi hüküm uygulanıyor?
9903 sayılı Karar’ın geçici 3’üncü maddesi, 6 Şubat 2023 depremleri nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi kabul edilen ve eski 2018/11201 sayılı Karar’ın EK-2 listesinde belirtilen ilçelerde gerçekleştirilecek yatırımlar için özel bir geçiş düzenlemesi getirmiştir.
Bu ilçelerde yapılacak yatırımlar için 31 Aralık 2026 tarihine kadar yapılacak başvurulara dayanılarak düzenlenen yatırım teşvik belgelerinde, 6’ncı bölgede uygulanan desteklerin aynı oran, miktar, süre ve şartlarla sağlanması öngörülmektedir.
Bu hüküm bütün deprem illerindeki her yatırım için otomatik bir hak oluşturmaz. Yatırım yerinin eski Karar’ın EK-2 listesindeki ilçelerden biri olması, başvurunun süresinde yapılması ve yatırımın 9903 sayılı Karar ile ilgili uygulama mevzuatındaki diğer şartları karşılaması gerekir.
OSB ve endüstri bölgeleri için geçiş desteği nedir?
9903 sayılı Karar’ın geçici 4’üncü maddesi, eski Cazibe Merkezleri Programı’nın EK-1 listesinde bulunan illerdeki organize sanayi bölgeleri ve endüstri bölgeleri ile Sivas Demirağ Organize Sanayi Bölgesi için ayrıca geçici bir destek düzenlemesi içermektedir.
Bu alanlarda gerçekleştirilecek ve Karar’da belirtilen NACE Rev.2.1 kodlarına giren imalat sanayii yatırımları için 31 Aralık 2026 tarihine kadar yapılacak başvurulara dayanılarak düzenlenen teşvik belgelerinde, 6’ncı bölge desteklerinin aynı oran, miktar, süre ve şartlarla uygulanması öngörülmüştür.
Düzenleme bütün sektörleri kapsamaz. Yatırımın uygun bir organize sanayi bölgesi veya endüstri bölgesinde bulunması yanında, belirtilen imalat sanayii faaliyet kodlarından birine girmesi de gerekir.
Cazibe Merkezleri kapsamını araştıran yatırımcı ne yapmalı?
Teşvik programı belirleme kontrol listesi
- Yatırımın yapılacağı il, ilçe, OSB veya endüstri bölgesi kesinleştirilmelidir.
- Yatırımın ana faaliyeti ve doğru NACE kodu belirlenmelidir.
- Üretilecek ürünün GTİP ve ürün sınıflandırması kontrol edilmelidir.
- Yatırımın komple yeni, tevsi, modernizasyon veya ürün çeşitlendirme niteliği belirlenmelidir.
- Güncel Yerel Yatırım Konuları Listesi incelenmelidir.
- Teknoloji Hamlesi ve Stratejik Hamle listeleri ayrıca kontrol edilmelidir.
- Öncelikli veya hedef yatırım şartlarının karşılanıp karşılanmadığı değerlendirilmelidir.
- Deprem ilçeleri ile OSB ve endüstri bölgelerine ilişkin geçici hükümler kontrol edilmelidir.
- Asgari sabit yatırım tutarı ve destek üst sınırları başvuru tarihindeki güncel değerlerle hesaplanmalıdır.
- Makine-teçhizat listesi, finansman yapısı, kapasite ve istihdam planı başvuru öncesinde hazırlanmalıdır.
Yatırım konusu yalnız ticari adı üzerinden değerlendirilmemelidir. Aynı ürünün üretim yöntemi, teknoloji seviyesi, kapasitesi ve faaliyet kodu değiştiğinde yararlanılabilecek teşvik programı da değişebilir.
Sık yapılan hatalar
- Cazibe Merkezleri Programı’ndaki bütün illerin yeni sistemde otomatik olarak aynı desteği alacağını düşünmek.
- Yerel Kalkınma Hamlesi’ni eski programın yalnızca yeni adı olarak değerlendirmek.
- Bir önceki yıla ait yerel yatırım konuları listesini kullanmak.
- Yatırım konusu listede bulunduğu için başvurunun kesin kabul edileceğini varsaymak.
- Geçici 3 ve geçici 4’üncü maddelerdeki 31 Aralık 2026 başvuru süresini gözden kaçırmak.
- OSB geçiş desteğinin bütün sektörleri kapsadığını düşünmek.
- Eski teşvik belgesinin kendiliğinden 9903 sayılı Karar kapsamına geçtiğini varsaymak.
- Makine siparişi veya yatırıma başlangıç işlemlerini teşvik başvurusunun zamanlamasını değerlendirmeden gerçekleştirmek.
- Yeniden değerlenen asgari yatırım ve destek tutarlarında eski rakamları kullanmak.
Yatırım teşvik sürecinde nasıl destek oluyoruz?
Lilyum Danışmanlık, yatırımın eski Cazibe Merkezleri Programı’na göre değil, yürürlükteki 9903 sayılı Karar ve bağlantılı uygulama mevzuatına göre değerlendirilmesine yardımcı olur.
Çalışma kapsamında yatırım yeri, yatırım konusu, NACE kodu, ürün sınıflandırması, sabit yatırım tutarı, makine-teçhizat yapısı ve uygun teşvik programı birlikte incelenir. Başvuru öncesi uygunluk analizi, E-TUYS işlemleri, belge revizyonları ve yatırımın tamamlanma süreci yatırımın somut şartlarına göre planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Cazibe Merkezleri Programı ne zaman kaldırıldı?
Programın dayanağı olan 2018/11201 sayılı Karar, 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın 34’üncü maddesiyle kaldırıldı. 9903 sayılı Karar’ın ilgili hükümleri 30 Mayıs 2025 tarihinde yürürlüğe girdi.
Cazibe Merkezleri Programı’nın yerine Yerel Kalkınma Hamlesi mi geldi?
Yerel Kalkınma Hamlesi, programın yerel ve bölgesel kalkınma amacına en yakın yeni yapıdır. Ancak eski programın birebir devamı değildir. Yeni sistemde Teknoloji Hamlesi, Stratejik Hamle, öncelikli yatırımlar, hedef yatırımlar ve bölgesel destekler de bulunmaktadır.
Eski Cazibe Merkezleri illeri hâlâ 6’ncı bölge desteği alabilir mi?
İlin eski program kapsamında bulunması tek başına yeterli değildir. Bununla birlikte 9903 sayılı Karar’ın geçici 3 ve geçici 4’üncü maddelerinde belirtilen yatırım yerleri ve şartlar bakımından 31 Aralık 2026 tarihine kadar özel uygulamalar bulunmaktadır.
Yerel Kalkınma Hamlesi bütün illerde uygulanıyor mu?
Program il bazlı bir yapıya sahiptir. Ancak her ilde desteklenecek yatırım konuları ayrı ayrı belirlenir. Başvuru yapılabilmesi için projenin ilgili il için ilan edilen güncel yatırım konularından biriyle uyumlu olması gerekir.
Yerel yatırım konuları her yıl değişebilir mi?
Evet. Yerel yatırım konuları Bakanlık tarafından güncellenebilir. Nitekim 2025 yılında yayımlanan liste 31 Ocak 2026 tarihli Tebliğ ile değiştirilmiştir. Başvuruda güncel liste esas alınmalıdır.
Yatırım konusu listede bulunuyorsa destek kesinleşir mi?
Hayır. Listede bulunmak başvuru yapılabilmesi açısından temel şartlardan biridir; fakat tek başına destek kararı oluşturmaz. Proje, ilgili çağrıdaki değerlendirme ölçütleri ve yatırım teşvik mevzuatındaki diğer şartlar yönünden de incelenir.
Eski Cazibe Merkezleri teşvik belgesi geçerliliğini kaybeder mi?
Hayır. 9903 sayılı Karar’dan önceki düzenlemelere göre verilmiş teşvik belgeleriyle ilgili uygulamalara, kural olarak belgenin dayandığı karar ve bağlantılı mevzuat çerçevesinde devam edilir.
Eski başvuru yeni teşvik sistemine geçirilebilir mi?
30 Mayıs 2025 tarihinde henüz sonuçlanmamış yeni teşvik belgesi başvuruları, yatırımcının talebi hâlinde 9903 sayılı Karar’a göre değerlendirilebilir. Hangi sistemin daha uygun olduğu proje özelinde karşılaştırılmalıdır.
Deprem bölgesindeki bütün ilçeler geçici 3’üncü madde kapsamında mı?
Hayır. Yatırım yerinin hem genel hayata etkili afet bölgesi kabul edilen yerlerden olması hem de eski 2018/11201 sayılı Karar’ın EK-2 listesinde belirtilen ilçeler arasında bulunması gerekir.
OSB’de yapılan her yatırım 6’ncı bölge desteği alır mı?
Hayır. Geçici 4’üncü madde yalnız belirlenen illerdeki organize sanayi bölgeleri ve endüstri bölgeleri ile Sivas Demirağ OSB’de gerçekleştirilecek, belirtilen NACE kodlarına giren imalat yatırımları bakımından uygulanır.
Geçici bölgesel destekler için son başvuru tarihi nedir?
9903 sayılı Karar’ın geçici 3 ve geçici 4’üncü maddelerindeki özel uygulamalar bakımından son başvuru tarihi 31 Aralık 2026’dır. Mevzuatta daha sonra değişiklik yapılması hâlinde güncel hüküm esas alınmalıdır.
Yeni sistemde hangi destek programının uygun olduğu nasıl belirlenir?
Yatırım yeri, NACE kodu, üretilecek ürün, teknoloji seviyesi, yatırım cinsi, sabit yatırım tutarı ve güncel program listeleri birlikte incelenmelidir. Yalnız yatırımın bulunduğu il üzerinden karar verilmesi yeterli değildir.
Resmî Kaynaklar
- 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar Yeni yatırım teşvik sisteminin programlarını, destek unsurlarını, kaldırılan kararları ve geçiş hükümlerini düzenler.
- Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar – PDF 9903 sayılı Karar’ın tam metni ve ekleri.
- Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (2025/1) Teşvik belgesi başvuruları ve uygulama işlemlerine ilişkin temel ikincil düzenleme.
- Yerel Kalkınma Hamlesi Programı Program duyuruları, çağrılar ve il bazındaki güncel yatırım konuları.
- Yerel Kalkınma Hamlesi Yatırım Konuları İl seçimi yapılarak güncel yatırım konularının görüntülenebildiği resmî program sayfası.
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yatırım Teşvik Sistemleri Yürürlükteki yatırım teşvik programlarına ilişkin Bakanlık bilgilendirmeleri.
