Yayınlanma tarihi: · Son güncellenme tarihi:
Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırım öngörülen sürede tamamlanamayacaksa, doğrudan tamamlama vizesine başvurmak her zaman doğru işlem değildir. Yatırımın devam edip etmediğine, belgedeki süreye, gerçekleşen harcamalara ve proje bilgilerindeki değişikliklere göre ek süre, belge revizyonu veya tamamlama vizesi seçeneklerinden biri ya da birkaçı gündeme gelebilir.
Ek süre mi, revizyon mu, tamamlama vizesi mi gerekir?
Yatırım henüz bitmemiş ve tamamlanmasına devam edilecekse öncelikle ek süre ihtiyacı değerlendirilir. Belgedeki sabit yatırım tutarı, kapasite, istihdam, makine listesi, finansman veya diğer kayıtlı bilgiler değişmişse revizyon gerekebilir. Yatırım fiilen tamamlanmışsa veya mevcut gerçekleşme düzeyiyle kapatılacaksa tamamlama vizesi süreci gündeme gelir.
- Yatırım devam edecekse: Ek süre değerlendirilir.
- Belge bilgileri değişmişse: Revizyon talep edilir.
- Yatırım tamamlanmışsa: Tamamlama vizesine başvurulur.
- Yatırım kısmen gerçekleşmişse: Asgari şartlar, destek koşulları ve olası müeyyideler birlikte incelenir.
- Belge eski bir karara dayanıyorsa: Belgenin dayandığı karar ve geçiş hükümleri ayrıca kontrol edilir.
Ek süre, revizyon ve tamamlama vizesi aynı işlem değildir
Ek süre, revizyon ve tamamlama vizesi birbirinin yerine kullanılabilecek işlemler değildir. Her biri yatırımın farklı bir ihtiyacına karşılık gelir.
| İşlem | Temel amaç | Hangi durumda gündeme gelir? |
|---|---|---|
| Ek süre | Yatırımın tamamlanması için mevcut sürenin uzatılması | Yatırım süresinde tamamlanamayacak fakat yatırıma devam edilecekse |
| İlave süre | İzin, ruhsat, kamu uygulaması, mücbir sebep veya fevkalade hâlin etkisini karşılamak | Gecikme yatırımcının olağan planlamasının dışındaki ve belgelendirilebilir bir nedenden kaynaklanıyorsa |
| Revizyon | Teşvik belgesindeki kayıtlı değerleri gerçekleşen veya planlanan yeni duruma uyarlamak | Sabit yatırım tutarı, kapasite, istihdam, makine listesi, finansman veya diğer belge bilgilerinde değişiklik varsa |
| Tamamlama vizesi | Gerçekleşen yatırımın belge ve mevzuat şartlarına uygunluğunu tespit etmek | Yatırım tamamlandığında veya mevcut gerçekleşme düzeyiyle sonuçlandırılmak istendiğinde |
Revizyon yatırım süresini kendiliğinden uzatmaz
Makine listesi, yatırım tutarı veya diğer belge bilgilerinin revize edilmesi, yatırım süresinin otomatik olarak uzadığı anlamına gelmez. Süre ihtiyacı ile belge bilgilerindeki değişiklik ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Yatırım teşvik belgesi için ek süre alınabilir mi?
Evet. 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar’a göre, teşvik belgesi kapsamındaki yatırımın öngörülen sürede gerçekleştirilmesi esastır. Yatırımın bu sürede tamamlanamaması hâlinde, teşvik belgesinde kayıtlı ilk sürenin yarısı kadar ek süre verilebilir.
Örneğin teşvik belgesinde ilk yatırım süresi 36 ay olarak belirlenmişse, ilgili şartlar kapsamında 18 aya kadar ek süre gündeme gelebilir. Ancak Karar’daki “verilebilir” ifadesi nedeniyle bu süre, yatırımcının hiçbir işlem yapmasına gerek kalmadan doğan otomatik bir sonuç olarak değerlendirilmemelidir. Talep, gerekçe ve belge durumu E-TUYS kayıtlarıyla birlikte incelenmelidir.
Ek süre talebi hazırlanırken yatırımın neden tamamlanamadığı, kalan yatırım kalemleri, güncel gerçekleşme oranı, tamamlanma takvimi ve finansman planı somut biçimde ortaya konulmalıdır.
Belgenin süre sonu beklenmemelidir
Yatırımın zamanında tamamlanamayacağı öngörülebiliyorsa belge süresi dolmadan önce E-TUYS kayıtları, gerçekleşen harcamalar ve eksik yatırım kalemleri kontrol edilmelidir. Süre sona erdikten sonra yeni destekli harcama yapılabileceği varsayımıyla hareket edilmesi önemli risk doğurabilir.
Ek süreden ayrı olarak ilave süre verilebilir mi?
9903 sayılı Karar, ilk sürenin yarısı kadar verilebilecek ek süreden ayrı olarak bazı özel gecikme nedenleri bakımından da ilave süre imkânı öngörmektedir.
Aşağıdaki nedenlerden biri yüzünden yatırımın belge süresi içinde gerçekleştirilemediği yatırımcı tarafından belgelendirilirse, Bakanlık bu durumu dikkate alarak ilave süre verebilir:
- İlgili mevzuat gereği kamu kurum ve kuruluşlarından alınması gereken izin veya ruhsatların temin edilememesi,
- Kamu kurum ve kuruluşlarının uygulamaları sonucunda yatırımcının faaliyetlerini durdurması veya yürütememesi,
- Yatırım süresi içinde meydana gelen mücbir sebep veya fevkalade hâller.
Uygulama Tebliği’nde yangın, deprem, su basması, grev, lokavt, savaş, abluka ve devletçe konulan yasaklar gibi durumlar mücbir sebep veya fevkalade hâl kapsamında düzenlenmiştir. Ayrıca yatırımcının faaliyetinden kaynaklanmayan kamu kararları ile yatırım teşvik belgesi kapsamındaki sabit kıymetlerin yatırımcının iradesi ve kusuru dışındaki sebeplerle elden çıkması veya kullanılamaz hâle gelmesi de belirli şartlarla değerlendirilebilir.
Bu durumların kabulü için olayın resmî belgeler, kurum yazıları, hasar tespitleri veya gerektiğinde sigorta ekspertiz raporlarıyla ispatlanması gerekir. Soyut finansman güçlüğü veya genel nitelikteki ticari gecikmeler, tek başına mücbir sebep sayılacağı varsayımıyla sunulmamalıdır.
Yatırım tamamlanamadığında revizyon gerekir mi?
Yalnız yatırımın gecikmiş olması revizyon yapılmasını zorunlu kılmaz. Revizyon ihtiyacı, teşvik belgesinde kayıtlı değerler ile yatırımın güncel planı veya gerçekleşen durumu arasında değişiklik bulunup bulunmadığına göre belirlenir.
Aşağıdaki konulardaki değişiklikler revizyon değerlendirmesini gerektirebilir:
- Toplam sabit yatırım tutarı ve harcama dağılımı,
- Yerli veya ithal makine ve teçhizat listeleri,
- Makine miktarları ve yatırım kapsamı,
- Üretim kapasitesi veya yatırımın teknik özellikleri,
- İstihdam öngörüleri,
- Finansman yapısı,
- Yatırım yeri veya yatırım konusu,
- Teşvik belgesinde kayıtlı diğer bilgiler.
Revizyon talepleri gerekçeleri ve destekleyici belgeleriyle birlikte Bakanlığa sunulur. Revizyonun kabul edilmesi otomatik değildir; Genel Müdürlük, talebin mevzuata ve yatırımın bütünlüğüne uygunluğunu değerlendirir.
Makine listelerindeki her tutar farkı için liste değişikliği gerekmeyebilir. Uygulama Tebliği’ne göre, listede her bir makine için belirtilen miktar aşılmamak kaydıyla, listede yazılı tutarın altında veya üstünde gerçekleşen alımlar bazı durumlarda liste değişikliği yapılmadan işleme alınabilir. Buna karşılık makinenin niteliği veya miktarı değişiyorsa ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.
Gerçekleşmeyen yatırımı yapılmış gibi göstermek çözüm değildir
Tamamlama vizesi dosyasında yalnız fiilen gerçekleştirilen ve tevsik edilebilen yatırım harcamaları beyan edilmelidir. Eksik yatırım kalemlerinin yapılmış gibi gösterilmesi, yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi ve belge şartlarının sağlandığı izleniminin oluşturulması iptal ve desteklerin geri alınması riskini doğurur.
Tamamlama vizesine ne zaman başvurulmalıdır?
9903 sayılı Karar ve 2025/1 sayılı Uygulama Tebliği uyarınca yatırımcı, öngörülen yatırım süresinin veya verilmişse ek sürenin bitimini izleyen üç ay içinde tamamlama vizesi için Bakanlığa başvurmalıdır.
Başvuru, E-TUYS’ta tanımlanan alanların doldurulması ve Uygulama Tebliği’nin EK-4’ünde belirtilen bilgi ve belgelerin elektronik ortama yüklenmesi suretiyle yapılır.
Üç aylık süre içinde başvuru yapılmaması hâlinde Bakanlık, yatırımcıya tamamlama vizesi başvurusunda bulunması için bildirim yapar. Bu bildirimi izleyen iki ay içinde de başvuru yapılmazsa teşvik belgesinin iptali gündeme gelir. Başvurunun geciktirilmesi nedeniyle doğabilecek ceza ve diğer sonuçların sorumluluğu yatırımcıya aittir.
Üç aylık süre yeni yatırım süresi değildir
Yatırım süresi veya ek süre bittikten sonraki üç aylık dönem, tamamlama vizesi başvurusuna ilişkin süredir. Bu dönem, yatırımın desteklerden yararlanılarak tamamlanabileceği yeni bir yatırım süresi olarak yorumlanmamalıdır.
Kısmen tamamlanan yatırım için tamamlama vizesi yapılabilir mi?
Yatırımın belgede öngörülen bütün kalemleriyle tamamlanmamış olması, her durumda belgenin mutlaka iptal edileceği anlamına gelmez. Gerçekleşen yatırımın asgari yatırım tutarını, yatırım bütünlüğünü, kapasiteyi, istihdamı, özel şartları ve belgenin düzenlenmesine dayanak oluşturan diğer koşulları sağlayıp sağlamadığı incelenir.
Tamamlama vizesi aşamasında yatırımın destek şartlarını kısmen veya tamamen sağlayamadığı tespit edilirse, teşvik belgesi için ilk başvurunun yapıldığı tarihte geçerli olan mevzuata uygunluk şartıyla destekler revize edilebilir. Fazladan yararlanılan destekler varsa 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri kapsamında geri alınabilir.
Yatırımcının yükümlülüklerini kısmen yerine getirmediği fakat belge iptalinin gerekmediği durumlarda yalnız ilgili destek kısmına müeyyide uygulanması mümkündür. Buna karşılık asgari yatırım tutarı veya belgenin temel koşulları sağlanmıyorsa belge iptali ve yararlanılan desteklerin geri alınması riski ortaya çıkabilir.
Yatırım süresi bittikten sonra yapılan harcamalar desteklenir mi?
Yatırım teşvik uygulamasında yalnız harcamanın niteliği değil, gerçekleştiği tarih de önemlidir. E-TUYS kayıtları ve ilgili mevzuat bakımından yatırım süresi dışında gerçekleştirilen harcamaların destek unsurlarından yararlanması sınırlanabilir veya mümkün olmayabilir.
Bu nedenle süre sonundan sonra düzenlenen faturaların teşvik kapsamında kabul edileceği varsayılmamalıdır. Her harcama için aşağıdaki tarihler birlikte kontrol edilmelidir:
- Teşvik belgesi başvuru tarihi,
- Teşvik belgesinin düzenlenme tarihi,
- Belgede kayıtlı yatırım süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri,
- Varsa ek sürenin bitiş tarihi,
- Sipariş, fatura, ödeme, ithalat ve gümrük beyannamesi tarihleri,
- Makine ve teçhizatın fiilen yatırıma dâhil edildiği tarih.
Yatırım süresi dolmadan ek süre ve revizyon ihtiyacının belirlenmesi, süre dışında kalan harcamalar nedeniyle destek kaybı yaşanmasını önlemek açısından önemlidir.
Eski kararlara göre düzenlenen teşvik belgelerinde hangi kurallar uygulanır?
30 Mayıs 2025 tarihinden önceki kararlara dayanılarak düzenlenen yatırım teşvik belgeleri bakımından yalnız yeni sistem hükümlerine bakılması yeterli değildir. 9903 sayılı Karar’ın geçici 2’nci maddesine göre bu belgelerle ilgili uygulamalara, belgenin dayandığı karar ve bağlantılı diğer düzenlemeler çerçevesinde devam edilir.
Bu nedenle aşağıdaki bilgiler belgenin ilk incelemesinde belirlenmelidir:
- Teşvik belgesinin hangi karar kapsamında düzenlendiği,
- Belgede kayıtlı ilk yatırım süresi,
- Daha önce ek süre kullanılıp kullanılmadığı,
- Yapılan revizyonlar ve değişiklik tarihleri,
- Belgenin özel şartları,
- Yararlanılan destekler,
- E-TUYS’taki güncel yatırım ve harcama kayıtları.
Bununla birlikte 9903 sayılı Karar’ın tamamlama vizesi başvurusunun geciktirilmesine ilişkin bildirim ve iptal düzenlemesi, daha önceki kararlara göre düzenlenmiş teşvik belgelerine de uygulanmaktadır.
Yatırımını tamamlayamayan yatırımcı hangi sırayla hareket etmeli?
Belge kapanışından önce kontrol listesi
- Teşvik belgesinin dayandığı karar ve belge süre sonu belirlenmelidir.
- Daha önce alınan ek süre ve yapılan revizyonlar kontrol edilmelidir.
- E-TUYS’ta kayıtlı harcamalar muhasebe ve sabit kıymet kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır.
- Yerli ve ithal makine listeleri fiilen alınan makinelerle eşleştirilmelidir.
- Gerçekleşen toplam sabit yatırım tutarı hesaplanmalıdır.
- Eksik kalan yatırım kalemleri ve bunların tamamlanma süresi belirlenmelidir.
- Yatırımın asgari yatırım tutarını ve özel belge şartlarını sağlayıp sağlamadığı incelenmelidir.
- Ek süre, ilave süre veya revizyon gerekçeleri belgeleriyle birlikte hazırlanmalıdır.
- İzin ve ruhsat eksiklikleri ilgili kamu kurumu yazılarıyla tevsik edilmelidir.
- Yatırım tamamlanmışsa tamamlama vizesi dosyası üç aylık başvuru süresi gözetilerek hazırlanmalıdır.
- Fazladan yararlanılmış olabilecek destekler ve olası müeyyideler önceden analiz edilmelidir.
Doğru işlem sırası yatırımın durumuna göre değişir. Örneğin yatırıma devam edilecekse önce süre ihtiyacı, ardından belge bilgilerinin revizyonu değerlendirilir. Yatırım mevcut gerçekleşme düzeyiyle kapatılacaksa asgari şartlar ve destek riskleri incelendikten sonra tamamlama vizesi dosyası hazırlanır.
Sık yapılan hatalar
- İlk yatırım süresinin yarısı kadar ek sürenin kendiliğinden başladığını düşünmek.
- Revizyon başvurusunun yatırım süresini otomatik olarak uzattığını varsaymak.
- Yatırım süresi bittikten sonraki üç aylık başvuru dönemini yeni yatırım süresi olarak değerlendirmek.
- Süre sonundan sonra düzenlenen bütün faturaların destek kapsamında kabul edileceğini düşünmek.
- Makine listesi ile fiilen alınan makineleri karşılaştırmadan tamamlama vizesine başvurmak.
- Sabit yatırım tutarı azalmasına rağmen belge revizyonunu değerlendirmemek.
- Asgari yatırım tutarı ve kapasite şartlarını yalnız belge üzerindeki tahmini rakamlara göre kontrol etmek.
- İzin, ruhsat veya kamu kurumu kaynaklı gecikmeleri resmî belgelerle tevsik etmemek.
- Eski teşvik belgesine yalnız 9903 sayılı yeni Karar hükümlerini uygulamak.
- Tamamlama vizesi başvuru süresini geçirip Bakanlık bildirimini beklemek.
- Yararlanılan destekler ve olası geri alma riski incelenmeden yatırım kapsamını daraltmak.
Ek süre, revizyon ve tamamlama vizesi sürecinde nasıl destek oluyoruz?
Lilyum Danışmanlık, yatırım teşvik belgesinin dayandığı mevzuatı, belge süresini, daha önce kullanılan ek süreleri, E-TUYS kayıtlarını ve gerçekleşen yatırım harcamalarını birlikte inceler.
Çalışma kapsamında yerli ve ithal makine listeleri, sabit yatırım tutarı, yatırımın teknik kapasitesi, istihdam, finansman yapısı ve özel şartlar mevcut durumla karşılaştırılır. İnceleme sonucunda yatırımın tamamlanmasına devam edilmesi, ek süre veya ilave süre talep edilmesi, belge bilgilerinin revize edilmesi ya da tamamlama vizesine başvurulması seçenekleri somut belge üzerinden değerlendirilir.
Tamamlama vizesi aşamasında yatırımın gerçekleşme durumu ile muhasebe, sabit kıymet, fatura, ödeme ve E-TUYS kayıtlarının uyumlu hâle getirilmesine yönelik dosya hazırlığı yürütülür.
Yatırım teşvik süreçlerinin bağlı olduğu ana uzmanlık alanını incelemek için Teşvik Danışmanlığı sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yatırım teşvik belgesindeki yatırımı tamamlayamazsam ne yapmalıyım?
Önce belge süre sonu, yatırımın gerçekleşme oranı ve eksik kalan yatırım kalemleri belirlenmelidir. Yatırıma devam edilecekse ek süre; belge bilgilerinde değişiklik varsa revizyon; yatırım mevcut hâliyle sonuçlandırılacaksa tamamlama vizesi değerlendirilir.
Yatırım teşvik belgesi için ne kadar ek süre alınabilir?
9903 sayılı Karar’a göre yatırımın öngörülen sürede tamamlanamaması hâlinde, teşvik belgesinde kayıtlı ilk yatırım süresinin yarısı kadar ek süre verilebilir.
Ek süre kendiliğinden başlar mı?
Ek sürenin hiçbir işlem yapılmadan otomatik olarak başladığı varsayılmamalıdır. Belgenin dayandığı karar, önceki süre uzatımları ve E-TUYS kayıtları kontrol edilerek gerekli başvuru süreci yürütülmelidir.
Revizyon yapmak yatırım süresini uzatır mı?
Hayır. Belgedeki tutar, kapasite, istihdam veya makine listesi gibi bilgilerin revize edilmesi yatırım süresini kendiliğinden uzatmaz. Ek süre ve revizyon farklı amaçlara yönelik işlemlerdir.
Ek süre ile ilave süre arasındaki fark nedir?
Ek süre, yatırımın öngörülen zamanda tamamlanamaması hâlinde ilk sürenin yarısı kadar verilebilen süredir. İlave süre ise izin veya ruhsat gecikmesi, kamu uygulaması, mücbir sebep ya da fevkalade hâl gibi belgelendirilebilir özel nedenlere dayanır.
Finansman sıkıntısı mücbir sebep sayılır mı?
Olağan finansman güçlüğünün tek başına mücbir sebep sayılacağı varsayılmamalıdır. Mücbir sebep değerlendirmesi mevzuatta sayılan veya yatırımcının iradesi ve kusuru dışında gelişen, ispatlanabilir olaylar üzerinden Bakanlıkça yapılır.
Yatırım kısmen tamamlandıysa tamamlama vizesi yapılabilir mi?
Gerçekleşen yatırımın asgari yatırım tutarını, yatırım bütünlüğünü ve belgenin temel şartlarını sağlayıp sağlamadığı incelenir. Şartların kısmen sağlanamaması hâlinde destek revizyonu veya kısmi müeyyide; temel şartların sağlanmaması hâlinde ise belge iptali gündeme gelebilir.
Tamamlama vizesi için başvuru süresi nedir?
Öngörülen yatırım süresinin veya verilmişse ek sürenin bitimini izleyen üç ay içinde E-TUYS üzerinden tamamlama vizesi başvurusu yapılmalıdır.
Üç ay içinde tamamlama vizesine başvurmazsam ne olur?
Bakanlık yatırımcıya başvuru yapılması için bildirimde bulunur. Bildirimi izleyen iki ay içinde de başvuru yapılmazsa teşvik belgesinin iptali gündeme gelir.
Yatırım süresi bittikten sonra makine alabilir miyim?
Ticari olarak makine alınması mümkün olsa da süre dışında yapılan alımın teşvik belgesi desteklerinden yararlanacağı varsayılmamalıdır. Fatura, ödeme, ithalat ve teslim tarihleri belge süresiyle birlikte ayrıca değerlendirilmelidir.
Makine fiyatı listede yazılı tutardan farklıysa revizyon gerekir mi?
Makine miktarı aşılmamak kaydıyla yalnız tutarın listede belirtilenden düşük veya yüksek gerçekleşmesi her durumda liste değişikliği gerektirmeyebilir. Makinenin niteliği veya miktarı değişiyorsa revizyon ihtiyacı ayrıca incelenmelidir.
Eski yatırım teşvik belgelerinde yeni Karar mı uygulanır?
Eski belgelere ilişkin işlemler kural olarak belgenin dayandığı karar ve ilgili diğer düzenlemelere göre sürdürülür. Bununla birlikte 9903 sayılı Karar’daki bazı tamamlama vizesi ve müeyyide hükümleri önceki kararlara göre düzenlenen belgelere de uygulanabilir.
Resmî Kaynaklar
- 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar Yatırım süresi, ek ve ilave süre, belge revizyonu, tamamlama vizesi, müeyyideler ve eski belgelere ilişkin geçiş hükümlerini düzenler.
- Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (2025/1) Revizyon, E-TUYS işlemleri, mücbir sebep ve tamamlama vizesi başvuru belgelerine ilişkin uygulama esaslarını açıklar.
- E-TUYS Kullanım Kılavuzu Teşvik belgesi kapsamındaki elektronik işlemler, yatırım süresi ve harcama kayıtlarıyla ilgili uygulama bilgilerini içerir.
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yatırım Teşvik Sistemleri Yürürlükteki yatırım teşvik programları ve Bakanlık uygulamalarına ilişkin resmî bilgilendirmeler.
