Yayınlanma tarihi: · Son güncellenme tarihi:
Konfederasyon nasıl kurulur? Dernekler mevzuatına tabi bir konfederasyon, kuruluş amaçları aynı olan en az üç federasyonun üye sıfatıyla bir araya gelmesiyle kurulur. Kurucu federasyonların genel kurullarında gerekli kararlar alınır; kuruluş bildirimi, konfederasyon tüzüğü ve diğer belgeler merkezin bulunduğu yerin mülki idare amirliğine verildiğinde konfederasyon tüzel kişilik kazanır.
Konfederasyon kuruluşunun temel şartları
Konfederasyon kurma süreci, gerçek kişilerin bir araya gelerek dernek kurmasından farklıdır. Burada kurucular gerçek kişiler veya dernekler değil, federasyonlardır.
- Kuruluş amaçları aynı en az üç federasyon bulunmalıdır.
- Her kurucu federasyonun genel kurulu konfederasyon kurulması yönünde karar almalıdır.
- Kuruluş işlemlerini yürütecek temsilciler yetkilendirilmelidir.
- Konfederasyonun adı, merkezi, amacı, organları, üyeliği ve mali düzeni tüzükte açıklanmalıdır.
- Kuruluş bildirimi ve ekleri konfederasyon merkezinin bulunduğu yerin mülki idare amirliğine verilmelidir.
- Konfederasyon, dosyanın teslimiyle tüzel kişilik kazanır; ayrıca bir kuruluş izni veya onay kararının çıkması beklenmez.
Konfederasyon nedir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 97. maddesine göre konfederasyon; kuruluş amaçları aynı olan en az üç federasyonun, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmesiyle kurulan tüzel kişidir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu da konfederasyonu, federasyonların oluşturduğu bir üst kuruluş olarak tanımlar.
Bu nedenle dernekler doğrudan konfederasyon kuramaz. İlk aşamada kuruluş amaçları aynı en az beş derneğin federasyon oluşturması; sonraki aşamada ise amaçları aynı en az üç federasyonun konfederasyon çatısı altında birleşmesi gerekir.
Konfederasyon kurma şartları nelerdir?
Konfederasyon kuruluşunda yalnız kurucu sayısının tamamlanması yeterli değildir. Kurucu federasyonların amaçları, kararları, temsil yetkileri ve tüzük durumları birlikte incelenmelidir.
Kuruluş öncesi uygunluk kontrolü
- Kurucu sıfatını taşıyan en az üç ayrı federasyon bulunmalıdır.
- Federasyonların kuruluş amaçları aynı olmalıdır.
- Her federasyonun genel kurulu, konfederasyon kurulması veya kurulacak konfederasyona kurucu olarak katılma yönünde karar almalıdır.
- Kuruluş işlemlerinde federasyonu temsil edecek kişiler için gerekli yetkilendirme yapılmalıdır.
- Kurucu federasyonların tüzük incelemeleri tamamlanmış olmalı; bildirilen aykırılık veya noksanlıklar süresinde giderilmiş olmalıdır.
- Konfederasyonun adı, merkezi, çalışma alanı, üyelik düzeni, organları, gelirleri, giderleri, denetimi ve tasfiyesi tüzükte açıkça kurulmalıdır.
- Geçici yönetim kurulu ile yazışma ve tebligatı almaya yetkili kişiler belirlenmelidir.
Dernekler Yönetmeliği’nin 11. maddesi uyarınca tüzüğü henüz incelemeden geçmemiş veya tespit edilen aykırılık ve noksanlıkları verilen süre içinde gidermemiş federasyonlar üst kuruluş kurucusu olamaz. Bu nedenle kuruluş takvimi hazırlanırken kurucu federasyonların sicil ve tüzük durumları önceden kontrol edilmelidir.
Kurucu federasyonlar hangi kararları almalıdır?
Her kurucu federasyonun genel kurulunda konfederasyon kurulmasına veya kurulacak konfederasyona kurucu olarak katılmaya ilişkin açık bir karar alınmalıdır. Kararda kurulacak konfederasyonun adı, amacı ve kurucu katılım iradesi tereddüt oluşturmayacak şekilde gösterilmelidir.
Kuruluş dosyasında ayrıca, kuruluş işlemlerini yürütecek kişilerin federasyonu temsil etmekle yetkilendirildiğini gösteren ilgili federasyon yönetim kurulu kararına yer verilir. Genel kurulun konfederasyona katılma kararı ile yönetim kurulunun kuruluş işlemlerini yürütecek kişiyi yetkilendirme kararı birbirinin yerine geçmez.
Konfederasyon genel kurulunda temsil nasıl sağlanır?
Türk Medeni Kanunu’nun 98. maddesi gereğince her federasyon, bağlı olduğu konfederasyonun genel kurulunda en az üç üye ile temsil edilir. Bu temsilci üyeler ilgili federasyonun genel kurulu tarafından seçilir. Kuruluş bildirimini imzalamakla yetkilendirilen kişi ile konfederasyon genel kurulunda görev yapacak temsilcilerin aynı kişiler olması zorunlu değildir.
Konfederasyon tüzüğü nasıl hazırlanır?
Her konfederasyonun bir tüzüğü bulunmalıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 98. maddesi gereğince federasyon ve konfederasyonlara ilişkin diğer hususlarda derneklere ilişkin hükümler uygulanır. Bu sebeple tüzük hazırlanırken Türk Medeni Kanunu ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun tüzük, üyelik, genel kurul, yönetim, denetim, gelir, borçlanma, iç denetim, değişiklik ve sona erme hükümleri birlikte dikkate alınmalıdır.
Konfederasyon tüzüğünde en az şu konular açık biçimde düzenlenmelidir:
- Konfederasyonun adı ve merkezi,
- Amacı, faaliyet alanı, çalışma konuları ve çalışma biçimleri,
- Federasyonların üyeliğe kabulü, üyelikten çıkması ve çıkarılması,
- Üye federasyonların hakları, yükümlülükleri ve aidat düzeni,
- Genel kurulun oluşumu, toplantı zamanı, çağrı usulü, gündemi ve karar yeter sayıları,
- Üye federasyonların genel kurulda temsil edilme şekli,
- Yönetim ve denetim kurullarının asıl ve yedek üye sayıları, seçimi, görevleri ve yetkileri,
- Konfederasyonun temsil ve ilzam usulü,
- Gelir kaynakları, gider ve harcama yetkileri, borçlanma usulleri,
- Defter, kayıt ve iç denetim düzeni,
- Tüzük değişikliğinin usulü,
- Fesih, tasfiye ve mal varlığının devri.
Yönetim kurulu, beş asıl ve beş yedek üyeden az olmamak üzere tüzükte gösterilen sayıda üyeden oluşturulmalıdır. Tüzükte yalnız kanundaki başlıkların sıralanması yeterli değildir; çok katmanlı yapının nasıl karar alacağı, üye federasyonların nasıl temsil edileceği ve merkez ile üyeler arasındaki bilgi ve mali belge akışının nasıl yürütüleceği de uygulanabilir hükümlerle açıklanmalıdır.
Konfederasyon kuruluşu için gerekli belgeler nelerdir?
Dernekler Yönetmeliği’nin 10. maddesi ile Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğünün güncel uygulama açıklamasına göre kuruluş dosyasında başlıca şu belgeler yer alır:
Konfederasyon kuruluş dosyası
- Kurucu federasyon temsilcileri tarafından doldurulup imzalanmış Dernekler Yönetmeliği Ek-2 Kuruluş Bildirimi,
- Kurucu federasyon temsilcileri tarafından imzalanmış bir adet konfederasyon tüzüğü,
- Her kurucu federasyonun konfederasyon kurulması yönünde aldığı genel kurul kararının örneği,
- Kuruluş işlemlerini yürüten kişilerin federasyonu temsil etmekle yetkilendirildiğini gösteren ilgili federasyon yönetim kurulu kararının örneği,
- Geçici yönetim kurulu üyeleri ile yazışma ve tebligatı almaya yetkili kişi veya kişilerin adını, soyadını, yerleşim yerini ve imzasını gösteren liste,
- Kurucular arasında yabancı nitelikte federasyon benzeri bir tüzel kişi varsa, gerekli Bakanlık izninin bulunduğunu belirten imzalı yazılı beyan.
Kuruluş bildirimi, tüzük, genel kurul kararları, yönetim kurulu yetkilendirmeleri ve geçici yönetim listesinde kullanılan konfederasyon adı ile kişi ve adres bilgilerinin birbiriyle aynı olması gerekir. Mülki idare biriminin somut dosya için istediği güncel sunum şekli ve nüsha düzeni başvurudan önce ayrıca kontrol edilmelidir.
Konfederasyon kuruluş başvurusu nereye ve nasıl yapılır?
-
Kurucu federasyonların uygunluğunu inceleyin
Federasyonların tüzel kişiliği, kuruluş amaçları, tüzük inceleme durumu, yetkili organları ve güncel temsil bilgileri kontrol edilir.
-
Genel kurul ve yetkilendirme kararlarını tamamlayın
Her federasyonun genel kurulunda kurucu katılım kararı alınır; kuruluş işlemlerini yapacak temsilciler ilgili yönetim kurulu kararlarıyla yetkilendirilir.
-
Tüzüğü ve kuruluş belgelerini hazırlayın
Tüzük, Ek-2 Kuruluş Bildirimi, geçici yönetim listesi ve karar örnekleri bilgi ve imza tutarlılığı bakımından birlikte kontrol edilir.
-
Dosyayı mülki idare amirliğine teslim edin
Belgeler, konfederasyon merkezinin bulunduğu yerin valiliğine veya kaymakamlığına verilir. Yetkili birim dosyanın alındığını gösteren alındı belgesi düzenler.
-
İnceleme ve kuruluş sonrası takvimi izleyin
Kuruluş bildirimi ve ekleri idare tarafından incelenir. Bildirilen aykırılık veya noksanlıklar süresinde giderilir; ilk genel kurul ile mali ve idari yükümlülükler takvime bağlanır.
Konfederasyon, kuruluş bildirimi ve gerekli belgelerin mülki idare amirliğine verildiği anda tüzel kişilik kazanır. Dosyanın daha sonra incelenecek olması bu hukuki sonucu değiştirmez. Ancak incelemede kanuna aykırılık veya noksanlık belirlenirse bunların bildirilen süre içinde giderilmesi gerekir.
Konfederasyon kurulduktan sonra hangi işlemler yapılmalıdır?
Kuruluş bildiriminin teslim edilmesi süreci bitirmez. Konfederasyonun karar, temsil, mali kayıt ve denetim düzeni tüzel kişiliğin kazanıldığı tarihten itibaren işletilmelidir.
İlk genel kurul ve zorunlu organlar
Kuruluş bildirimi, tüzük ve diğer belgelerde kanuna aykırılık veya noksanlık bulunmadığının ya da belirlenen eksiklerin giderildiğinin yazılı olarak bildirilmesini izleyen altı ay içinde ilk genel kurul yapılmalı ve zorunlu organlar oluşturulmalıdır. Üye federasyonların konfederasyon genel kurulunda görev alacak en az üçer temsilcisi, ilgili federasyonların genel kurullarınca seçilmiş olmalıdır.
Mali ve idari düzen
Karar, üye, evrak ve mali kayıt düzeni kurulmalı; tutulması gereken defterler kullanılmadan önce tasdik ettirilmelidir. Gelirlerin alındı belgesi veya banka kayıtlarıyla tahsili, giderlerin harcama belgelerine dayanması, yetkilerin yönetim kurulu kararlarıyla belirlenmesi ve belgelerin mevzuattaki süreler boyunca saklanması gerekir.
Konfederasyonlar yıl sonu itibarıyla faaliyetleri ile gelir ve gider sonuçlarını beyannameye bağlayarak her yıl nisan ayı sonuna kadar mülki idare amirliğine sunmakla yükümlüdür. İç denetim, tüzükteki usule göre ve bir yılı geçmeyen aralıklarla yapılmalıdır.
Üye sayısının korunması ve örgütlenme sınırı
Üye federasyon sayısı üçün altına düşerse bu durum üç ay içinde giderilmelidir. Aksi hâlde konfederasyon hakkında kendiliğinden sona erme hükümleri uygulanır. Ayrıca federasyon ve konfederasyonlar temsilcilik dışında, başka bir ad altında yeni bir örgüt kuramaz.
Konfederasyon kuruluşunda sık yapılan hatalar
Kuruluş dosyasından önce kontrol edilmesi gerekenler
- Kurucu federasyonların amaçlarının aynı olup olmadığı incelenmeden yalnız sayı şartına odaklanılması,
- Federasyon yönetim kurulu kararının, alınması gereken genel kurul kararı yerine kullanılması,
- Genel kurulda konfederasyona katılma kararı ile temsilci üye seçiminin birbirine karıştırılması,
- Kuruluş işlemlerini yapacak kişinin temsil yetkisinin açıkça gösterilmemesi,
- Kurucu federasyonlardan birinin tüzük incelemesinin tamamlanmamış olması,
- Başka bir üst kuruluşun tüzüğünün kurucu federasyonların yapısına uyarlanmadan kullanılması,
- Konfederasyon adı, merkezi veya temsilci bilgilerinin belgeler arasında farklı yazılması,
- Üye federasyonların oy, aidat ve temsil düzeninin tüzükte belirsiz bırakılması,
- Geçici yönetim ile ilk genel kurul sonrasında seçilecek organların birbirine karıştırılması,
- Kuruluşla birlikte defter, belge, beyanname ve iç denetim düzeninin başlatılmaması,
- Üye sayısının üçün altına düşmesi hâlinde üç aylık tamamlama süresinin izlenmemesi,
- Konfederasyonun şube veya başka bir alt örgüt kurabileceğinin düşünülmesi.
Lilyum Danışmanlık konfederasyon kuruluşunda nasıl destek olur?
Lilyum Danışmanlık, konfederasyon kuruluşunu yalnız belgelerin teslimi olarak değil; kurucu federasyonların uygunluğu, karar zinciri, temsil yapısı, tüzük, kuruluş dosyası, ilk genel kurul ve kuruluş sonrası mali düzenin birlikte kurulması gereken bir süreç olarak ele alır.
Çalışmanın kapsamı ihtiyaca göre şu başlıklardan oluşturulur:
- Kurucu federasyonların amaç ve tüzük uygunluğunun incelenmesi,
- Genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının hazırlanması veya kontrol edilmesi,
- Konfederasyon adı, merkezi, temsil ve karar yapısının planlanması,
- Konfederasyon tüzüğünün kurucu yapıya göre hazırlanması,
- Kuruluş bildirimi ve eklerinin dosyalanması,
- Belge, karar, kişi, adres ve imza tutarlılığının kontrol edilmesi,
- İlk genel kurul ile idari ve mali yükümlülük takviminin oluşturulması,
- Defter, beyanname, iç denetim ve üye federasyonlardan veri akışının planlanması.
Konfederasyon kuruluşu hakkında sık sorulan sorular
Konfederasyon nedir?
Konfederasyon, kuruluş amaçları aynı olan en az üç federasyonun amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmesiyle kurulan tüzel kişiliğe sahip üst kuruluştur.
Konfederasyon en az kaç federasyonla kurulur?
Dernekler mevzuatına tabi bir konfederasyon, kuruluş amaçları aynı en az üç federasyonla kurulur. Kurucuların federasyon niteliğinde ayrı tüzel kişiler olması gerekir.
Dernekler doğrudan konfederasyon kurabilir mi?
Hayır. Dernekler federasyon kurabilir; konfederasyon ise federasyonlar tarafından kurulur. Bu nedenle derneklerin doğrudan konfederasyon kurucusu olarak gösterilmesi mümkün değildir.
Kurucu federasyonların amaçlarının benzer olması yeterli midir?
Kanun, kurucu federasyonların kuruluş amaçlarının aynı olmasını arar. Yalnız geniş anlamda benzer faaliyetler yürütmek yeterli kabul edilmemeli; tüzüklerdeki amaç hükümleri kuruluş dosyasından önce birlikte incelenmelidir.
Konfederasyon kurmak için izin almak gerekir mi?
Hayır. Dernekler mevzuatına tabi konfederasyon önceden izin alınmadan kurulur. Kuruluş bildirimi ve gerekli eklerin mülki idare amirliğine verilmesiyle tüzel kişilik kazanır. Yabancı nitelikte kurucu bulunması gibi özel durumlarda ayrıca izin gerekebilir.
Konfederasyon hangi anda tüzel kişilik kazanır?
Konfederasyon, kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin merkezinin bulunduğu yerin mülki idare amirliğine teslim edildiği anda tüzel kişilik kazanır.
Konfederasyon kuruluş başvurusu nereye yapılır?
Başvuru, konfederasyon merkezinin bulunduğu yerin mülki idare amirliğine; uygulamada ilgili valilik veya kaymakamlık bünyesindeki sivil toplumla ilişkiler birimine yapılır.
Her federasyonun genel kurul kararı alması gerekir mi?
Evet. Konfederasyona kurucu olarak katılacak her federasyonun genel kurulunda konfederasyon kurulması veya kurulacak konfederasyona kurucu olarak katılma yönünde karar alınmalıdır.
Konfederasyon kuruluşunda yönetim kurulu kararı yeterli midir?
Hayır. Kurucu katılım için federasyon genel kurulunun kararı gerekir. Yönetim kurulu kararı ise kuruluş işlemlerini yürütecek kişilerin federasyonu temsil etmekle yetkilendirildiğini göstermek amacıyla kuruluş dosyasına eklenir.
Federasyon konfederasyon genel kurulunda kaç kişiyle temsil edilir?
Her federasyon, bağlı olduğu konfederasyonun genel kurulunda en az üç üye ile temsil edilir. Temsilci üyeler ilgili federasyonun genel kurulu tarafından seçilir.
Konfederasyonun ilk genel kurulu ne zaman yapılır?
Kuruluş belgelerinin uygun bulunduğuna veya belirlenen eksiklerin giderildiğine ilişkin yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel kurul yapılmalı ve zorunlu organlar oluşturulmalıdır.
Konfederasyon tüzüğü zorunlu mudur?
Evet. Her konfederasyonun adı, merkezi, amacı, üyeliği, organları, temsil düzeni, gelir ve giderleri, iç denetimi, tüzük değişikliği ile tasfiye usulünü düzenleyen bir tüzüğü bulunmalıdır.
Üye federasyon sayısı üçün altına düşerse ne olur?
Üye federasyon sayısı üçün altına düşer ve bu durum üç ay içinde giderilmezse konfederasyon hakkında kendiliğinden sona erme hükümleri uygulanır.
Konfederasyon şube açabilir mi?
Hayır. 5253 sayılı Dernekler Kanunu’na göre federasyon ve konfederasyonlar temsilcilik dışında, her ne ad altında olursa olsun başka bir örgüt kuramaz.
Resmî kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu Konfederasyonun tanımı, kurucu sayısı, tüzüğü, tüzel kişilik kazanması, genel kurulda temsil ve konfederasyonlara uygulanacak ortak hükümler.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 5253 Sayılı Dernekler Kanunu Üst kuruluş tanımı, tüzük, tüzel kişinin oy kullanması, üye sayısının azalması, örgütlenme sınırı, iç denetim, defter, beyanname ve bildirim hükümleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — Dernekler Yönetmeliği Konfederasyon kurma başvurusu, kuruluş belgeleri, dosyanın incelenmesi ve kuruluş sonrası idari uygulamalar.
- Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü — Üst Kuruluş Kurma Konfederasyon kuruluşunda istenen belgeler ile başvurunun yapılacağı yer hakkındaki güncel resmî uygulama açıklaması.
- Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü — Federasyon/Konfederasyon Konfederasyonun tanımı, kuruluş işlemi, tüzel kişiliğin kazanıldığı an, kuruluş dosyası ve üst kuruluşlara ilişkin uygulama bilgileri.
