Dernek tüzüğü, yalnızca kuruluş başvurusunda sunulan şekli bir belge değildir. Derneğin amacı, faaliyet sınırları, üyelik düzeni, organları, mali yapısı, karar alma sistemi ve sona erme usulü tüzükle belirlenir. Bu nedenle dernek tüzüğü hazırlanırken kanundaki zorunlu başlıkların sıralanması yeterli olmaz; hükümler kurulacak derneğin gerçek çalışma modeline göre birbiriyle uyumlu biçimde düzenlenmelidir.
Dernek tüzüğü nasıl hazırlanır sorusunun temel cevabı; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve Dernekler Yönetmeliğinde yer alan zorunlu hükümler esas alınarak, derneğin planlanan faaliyetlerine uygun ve uygulanabilir bir yönetim düzeni kurulmasıdır. Başka bir derneğin tüzüğünü aynen kullanmak, kuruluş sırasında fark edilmeyen fakat faaliyet döneminde ortaya çıkan önemli yetki ve uygulama sorunlarına neden olabilir.
Dernek tüzüğü hazırlanırken nelere dikkat edilir?
Dernek tüzüğünde kanunen zorunlu bütün hususlar bulunmalı; amaç, faaliyetler, üyelik, organlar, mali hükümler ve tasfiye düzeni birbiriyle çelişmemelidir.
- Derneğin adı ve merkezi doğru belirlenir.
- Amaç, çalışma konuları ve faaliyet alanı birbiriyle uyumlu yazılır.
- Üyeliğe kabul, çıkma ve çıkarılma usulleri açıkça düzenlenir.
- Genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulunun çalışma düzeni belirlenir.
- Gelir kaynakları, aidat, borçlanma ve iç denetim hükümleri uygulanabilir biçimde hazırlanır.
- Şube, temsilcilik, iktisadi işletme ve uluslararası faaliyet planları baştan değerlendirilir.
- Tüzük değişikliği ile fesih ve tasfiye hükümleri eksiksiz yazılır.
Derneğinizin tüzüğünü faaliyet modelinize göre birlikte hazırlayalım
Amaç ve faaliyetlerin belirlenmesinden üyelik hükümlerine, organ yapısından mali düzenlemelere kadar dernek tüzüğünüzü mevzuata ve planlanan çalışma biçimine uygun şekilde kurguluyoruz.
Dernek tüzüğü nedir?
Dernek tüzüğü; derneğin kuruluş amacını, faaliyetlerini, üyelik sistemini, organlarını, gelir kaynaklarını, karar alma düzenini ve sona erme usulünü belirleyen temel kuruluş belgesidir. Dernek, tüzükte yazılı amaç ve çalışma konuları çerçevesinde faaliyet gösterir; organlar da yetkilerini kanun ve tüzük hükümlerine göre kullanır.
Türk Medeni Kanunu’na göre dernekler, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli biçimde birleştirmeleriyle kurulur. Kurucuların dernek kurma iradesi, kuruluş bildirimi ve tüzükte somutlaşır.
Tüzük, kanuna aykırı hükümler içeremez. Bununla birlikte kanunda düzenlenen her kuralın tüzükte kelimesi kelimesine tekrarlanması da gerekmez. Kanunun emredici hükümleri korunarak derneğin kendi yönetim ve çalışma düzeni ayrıntılandırılır.
Tüzük ile iç yönerge aynı belge değildir
Derneğin temel yapısı, üyelik sistemi, organları ve kanunen zorunlu hükümleri tüzükte düzenlenir. Günlük işleyişe ilişkin görev dağılımı, satın alma süreçleri, burs uygulamaları, gönüllü yönetimi veya mali işleyiş gibi ayrıntılar ise tüzükte dayanağı bulunmak şartıyla iç yönergelerle düzenlenebilir.
Tüzük yazılmadan önce hangi kararlar alınmalıdır?
Sağlıklı bir dernek tüzüğü, hazır bir metindeki boşlukların doldurulmasıyla değil, kurucuların çalışma modelini önceden kararlaştırmasıyla hazırlanır. Tüzük yazımından önce aşağıdaki konular açıklığa kavuşturulmalıdır:
Tüzük öncesi karar listesi
- Derneğin çözmek veya geliştirmek istediği temel konu nedir?
- Dernek kimlere veya hangi toplumsal alana yönelik çalışacaktır?
- Faaliyetler yerel, ülke genelinde veya uluslararası ölçekte mi yürütülecektir?
- Eğitim, araştırma, yayın, sosyal yardım, proje, savunuculuk veya kültürel faaliyetlerden hangileri yürütülecektir?
- Şube ya da temsilcilik açılması planlanmakta mıdır?
- İktisadi işletme kurulması veya gelir getirici sürekli faaliyet yürütülmesi öngörülmekte midir?
- Gerçek kişiler dışında tüzel kişilerin de üye olması istenmekte midir?
- Üyelik türleri, aidat düzeni ve üyelikten çıkarılma sebepleri nasıl olacaktır?
- Yönetim ve denetim kurullarının üye sayıları ile görev süreleri nasıl belirlenecektir?
- Dernek sona erdiğinde kalan mal varlığı hangi kuruluşa devredilecektir?
Amaç maddesi gereğinden fazla geniş yazılmamalıdır
Amaç maddesini her türlü faaliyeti kapsayacak ölçüde belirsiz yazmak, derneğe sınırsız hareket alanı sağlamaz. Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaç ve çalışma konuları dışında faaliyet gösteremez. Amaç yeterince kapsayıcı; fakat anlaşılır, belirli ve denetlenebilir olmalıdır.
Dernek tüzüğünde bulunması zorunlu hükümler nelerdir?
Türk Medeni Kanunu ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki konuların tüzükte açıkça düzenlenmesi gerekir.
1. Derneğin adı ve merkezi
Derneğin tam adı ile yerleşim yeri tüzükte belirtilir. Dernek merkezi genellikle il veya ilçe düzeyinde yazılır; açık adres ise kuruluş belgelerinde ayrıca bildirilir. Açık adresin tüzüğe yazılması, aynı il veya ilçe içindeki her adres değişikliğinde gereksiz tüzük değişikliği ihtiyacı doğurabilir.
Dernek adı belirlenmeden önce e-Devlet Dernek Sorgulama hizmetinden araştırma yapılmalıdır. Ayrıca mevcut veya mahkeme kararıyla kapatılmış ya da feshedilmiş bazı kuruluşların ad, amblem, rumuz ve benzeri işaretlerinin kullanılması yasaktır. “Türk”, “Türkiye”, “Millî”, “Cumhuriyet”, “Atatürk”, “Mustafa Kemal”, “Şehit” ve “Gazi” kelimeleri ile bunların başına veya sonuna ek getirilerek oluşturulan kelimeler, İçişleri Bakanlığının izniyle kullanılabilir.
2. Derneğin amacı
Amaç maddesi, derneğin hangi ortak gayeyi gerçekleştirmek üzere kurulduğunu doğrudan açıklamalıdır. Amaç; kazanç paylaşmaya yönelik olmamalı, kanunlarla yasaklanmamış bulunmalı ve süreklilik taşımalıdır.
Amaç maddesinde yalnızca genel temennilere yer verilmesi yeterli değildir. Örneğin “topluma faydalı olmak” ifadesi tek başına derneğin çalışma sınırını göstermez. Hangi alanda, hangi hedef kitleye ve hangi temel sonuç için çalışılacağı anlaşılmalıdır.
3. Çalışma konuları, çalışma biçimleri ve faaliyet alanı
Derneğin amacına ulaşmak için yürüteceği faaliyetler ayrı ve somut biçimde düzenlenir. Eğitim, seminer, araştırma, yayın, proje geliştirme, sosyal ve kültürel etkinlik, burs, yardım, iş birliği, tesis açma, taşınmaz edinme, temsilcilik, platform veya iktisadi işletme gibi faaliyetler ancak derneğin amacıyla bağlantılı olduğu ölçüde tüzüğe eklenmelidir.
Faaliyet listesi ile amaç maddesi arasında doğrudan bağ bulunmalıdır. Amaçta yer almayan bir alana yalnızca faaliyetler bölümünde değinilmesi, uygulamada yetki ve uygunluk tartışması doğurabilir.
4. Derneğe üye olma şartları ve üyelik usulü
Kimlerin derneğe üye olabileceği, başvurunun nasıl yapılacağı, başvuruyu hangi organın karara bağlayacağı ve sonucun nasıl bildirileceği açıklanmalıdır. Tüzel kişilerin üye olabilmesi öngörülüyorsa tüzel kişiyi temsilen oy kullanacak kişinin belirlenme yöntemi de mevzuatla uyumlu şekilde düzenlenir.
Üyelik türleri oluşturulacaksa her türün hakları ve yükümlülükleri açıkça ayrılmalıdır. “Asıl üye”, “onursal üye” veya benzeri adlandırmalar yapılırken özellikle oy hakkı, aidat yükümlülüğü ve organlara seçilme hakkı bakımından belirsizlik bırakılmamalıdır.
5. Üyelikten çıkma ve çıkarılma
Üyelikten ayrılmanın yazılı bildirim usulü ile üyelikten çıkarılmayı gerektiren sebepler tüzükte gösterilmelidir. Aidatın ödenmemesi, dernek amacına aykırı hareket edilmesi veya üyelik şartlarının kaybedilmesi gibi sebepler düzenlenecekse karar mercii, savunma ve itiraz usulü de açıklanmalıdır.
Çıkarılma sebeplerinin belirsiz bırakılması, üyelik uyuşmazlıklarını artırır. “Uygun görülmeyen davranış” gibi sınırları belli olmayan ifadeler yerine, objektif biçimde değerlendirilebilecek şartlar kullanılmalıdır.
6. Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı
Olağan genel kurulun hangi dönemlerde ve hangi ayda yapılacağı tüzükte yazılır. Olağan genel kurul toplantıları en geç üç yılda bir yapılmalıdır; tüzükte daha kısa bir dönem belirlenebilir.
Toplantıya çağrı yöntemi, ilk ve ikinci toplantı esasları, olağanüstü toplantı usulü ve toplantının yapılacağı yer mevzuatla uyumlu biçimde düzenlenir. Üyelere çağrı, toplantı tarihinden en az on beş gün önce yapılmalı; ilk ve ikinci toplantı arasındaki süre yedi günden az, altmış günden fazla olmamalıdır.
7. Genel kurulun görevleri, yetkileri ve karar düzeni
Genel kurulun organları seçme, tüzüğü değiştirme, bütçeyi görüşme, yönetim ve denetim kurulu raporlarını değerlendirme, taşınmaz işlemleri hakkında yetki verme, federasyona katılma, şube açma ve derneğin feshine karar verme gibi görevleri açıkça gösterilir.
Oy kullanma, açık veya gizli seçim, karar yeter sayısı ve toplantı yeter sayısı hükümleri kanuni sınırlara uygun hazırlanır. Genel kural olarak kararlar toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğuyla alınır. Tüzük değişikliği ve derneğin feshi kararları ise toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğunu gerektirir.
8. Yönetim ve denetim kurullarının yapısı
Yönetim ve denetim kurullarının görevleri, yetkileri, seçilme şekilleri, görev süreleri ile asıl ve yedek üye sayıları tüzükte gösterilir. Yönetim kurulu en az beş asıl ve beş yedek; denetim kurulu ise en az üç asıl ve üç yedek üyeden oluşur.
Dernek yalnızca yedi kurucuyla kurulabilse de ilk genel kurulda zorunlu organların asıl ve yedek üyelerinin seçilebilmesi için yeterli üye sayısına ulaşılması gerekir. Yönetim ve denetim kurullarının kanuni asgari sayılarda düzenlendiği bir dernekte, ilk genel kurul öncesinde en az on altı üyelik bir yapı planlanmalıdır.
9. Şube düzeni
Derneğin şube açıp açamayacağı açıkça belirtilir. Şube açılması öngörülüyorsa şubenin kuruluşu, organları, görev ve yetkileri, merkezle mali ve idari ilişkileri ile dernek genel kurulunda nasıl temsil edileceği ayrıntılandırılır.
Şube ile temsilcilik birbirinden farklıdır. Şubenin kendi genel kurulu, yönetim kurulu ve denetim kurulu veya denetçisi bulunur. Temsilciliğin ise tüzel kişiliği ve organları yoktur. Tüzük hazırlanırken kurulmak istenen yapının niteliği doğru seçilmelidir.
10. Giriş aidatı ve yıllık aidat
Üyelerin ödeyeceği giriş ve yıllık aidat miktarının belirlenme yöntemi tüzükte gösterilir. Kanun, mutlaka sabit bir tutarın yazılmasını değil, tutarın nasıl belirleneceğinin açıklanmasını arar.
Tüzüğe sabit bir parasal tutar yazılması, ekonomik koşullar değiştiğinde tüzük değişikliği yapılmasını gerektirebilir. Bunun yerine tutarı belirleme veya güncelleme yetkisinin hangi organa ait olduğu, alt ve üst sınırlar ile ödeme zamanı açıkça düzenlenebilir.
11. Derneğin gelir kaynakları
Üye aidatları, bağış ve yardımlar, faaliyet gelirleri, mal varlığı gelirleri, proje destekleri, yayın gelirleri, iktisadi işletme kazançları ve diğer hukuka uygun gelir kaynakları derneğin gerçek çalışma modeline göre sıralanır.
Tüzükte bir gelir kaynağına yer verilmesi, o gelirin her durumda izinsiz elde edilebileceği anlamına gelmez. Özellikle kamuya açık yardım toplama kampanyaları, iktisadi işletme faaliyetleri ve izin gerektiren tesisler için ilgili özel mevzuat ayrıca uygulanır.
12. Derneğin borçlanma usulleri
Derneğin hangi ihtiyaçlar için, hangi organın kararıyla ve hangi sınırlar içinde borçlanabileceği belirtilir. Borçlanmanın derneğin gelir kaynaklarıyla karşılanamayacak ölçüde yapılmasını önleyen bir mali kontrol düzeni kurulmalıdır.
13. İç denetim şekilleri
Dernekte iç denetimin hangi organlar tarafından, hangi aralıklarla ve nasıl yapılacağı tüzükte düzenlenir. Denetim kurulu, denetim görevini tüzükte belirlenen esaslara göre ve bir yılı geçmeyen aralıklarla yerine getirir; sonuçlarını rapor hâlinde yönetim kuruluna ve toplandığında genel kurula sunar.
Genel kurulun, yönetim kurulunun veya bağımsız denetim kuruluşunun ayrıca denetim yapması, denetim kurulunun kanuni sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
14. Tüzüğün değiştirilme şekli
Tüzük değişikliği teklifinin gündeme alınması, genel kurulun toplantı yeter sayısı, karar yeter sayısı ve değişikliğin bildirilme usulü açıklanır. Tüzük değişikliği yalnız yetkili genel kurul kararıyla yapılır.
15. Fesih ve mal varlığının tasfiyesi
Derneğin genel kurul kararıyla feshedilmesi hâlinde tasfiye işlemlerini yürütecek kurul, borçların ödenmesi, alacakların tahsili ve kalan mal varlığının devredileceği kuruluş tüzükte belirlenmelidir.
Mal varlığının devredileceği kuruluşun yalnızca adına yer vermek yerine, kapanma veya faal olmama ihtimalini karşılayacak alternatif bir tasfiye yöntemi de düzenlenmelidir. Tasfiye hükmünü yalnızca “genel kurulca belirlenir” şeklinde bırakmak, genel kurulun toplanamadığı durumlarda hukuki belirsizlik doğurabilir.
16. Geçici yönetim kurulu
Kuruluşta kullanılan tüzükte, ilk genel kurula kadar derneği temsil edecek ve işlemleri yürütecek geçici yönetim kurulu üyelerinin adı, soyadı ve görev unvanları gösterilir. Kurucuların ve geçici yönetim kurulunun bilgileri kuruluş bildirimiyle uyumlu olmalıdır.
Faaliyet modeline göre tüzüğe hangi ek hükümler konulabilir?
Kanunen zorunlu başlıkların yanında, derneğin planlanan faaliyetlerine göre ek hükümler düzenlenebilir. Ancak bu hükümler amaçla bağlantılı olmalı ve emredici mevzuata aykırı olmamalıdır.
İktisadi işletme kurulması
Dernek sürekli ticari, sınai veya zirai faaliyet yürütecekse iktisadi işletme kurulması ihtiyacı değerlendirilir. Tüzükte iktisadi işletme kurma ve işletme yetkisine yer verilmesi, vergi ve muhasebe yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Temsilcilik açılması
Dernek faaliyetlerinin başka yerlerde yürütülmesi planlanıyorsa yönetim kurulu kararıyla temsilcilik açılmasına ilişkin hüküm düzenlenebilir. Temsilcilik, şubeden farklı olarak organlara ve ayrı tüzel kişiliğe sahip değildir.
Uluslararası faaliyet ve iş birliği
Yurt dışındaki kuruluşlarla iş birliği, uluslararası projeler, yurt dışında şube veya temsilcilik açılması ve yabancı kuruluşlara katılım planlanıyorsa tüzük hükümleri bu çalışma modelini desteklemelidir. Tüzükte yetki bulunması, özel mevzuattaki bildirim veya izin yükümlülüklerinin yerine geçmez.
Platform ve üst kuruluşlara katılım
Derneğin platform kurması, federasyona katılması veya bu yapılardan ayrılması planlanıyorsa karar almaya yetkili organ ve temsil yöntemi açıkça belirlenebilir.
Çalışma grupları ve danışma birimleri
Komisyon, çalışma grubu, bilim kurulu, danışma kurulu veya benzeri ihtiyari birimler oluşturulabilir. Bu birimlerin zorunlu dernek organlarının yerine geçemeyeceği ve karar yetkilerinin sınırları tüzükte açıkça gösterilmelidir.
Tüzük hükmü izin veya ruhsat yerine geçmez
Yurt, pansiyon, lokal, yardım toplama faaliyeti, iktisadi işletme veya başka bir düzenlemeye tabi faaliyet tüzükte yazılı olsa bile gerekli izin, bildirim, ruhsat, vergi ve kayıt işlemleri ayrıca tamamlanır.
Dernek tüzüğü nasıl hazırlanır?
-
Derneğin çalışma modeli belirlenir
Amaç, hedef kitle, faaliyet coğrafyası, üyelik yapısı, mali kaynaklar ve örgütlenme planı kurucularla birlikte netleştirilir.
-
Dernek adı ve merkezi kontrol edilir
Planlanan adın kullanılabilirliği araştırılır; izne tabi kelimeler ve yasak adlara ilişkin hükümler kontrol edilir.
-
Amaç ve faaliyetler birlikte yazılır
Amaç maddesi ile bu amacı gerçekleştirecek çalışma konuları arasında doğrudan ve anlaşılır bir bağ kurulur.
-
Üyelik ve organ sistemi kurulur
Üyeliğe kabul, çıkma, çıkarılma, genel kurul, yönetim kurulu, denetim kurulu ve varsa diğer birimlerin çalışma düzeni hazırlanır.
-
Mali hükümler tamamlanır
Gelir kaynakları, aidat, borçlanma, harcama yetkisi, iç denetim ve tasfiye hükümleri birbiriyle uyumlu hâle getirilir.
-
Tüzük bütünlük kontrolünden geçirilir
Aynı konuda farklı maddelerde çelişen yetki, süre, çoğunluk veya organ adı bulunup bulunmadığı denetlenir.
-
Kuruluş belgeleriyle uyum sağlanır
Dernek adı, merkez, kurucu bilgileri ve geçici yönetim kurulu görevleri kuruluş bildirimiyle karşılaştırılır.
-
Tüzük imzalanarak kuruluş bildirimine eklenir
Dernekler Yönetmeliğinin güncel hükmüne göre kurucular tarafından her sayfası imzalanmış bir adet tüzük, kuruluş bildiriminin eki olarak derneğin kurulacağı yerin mülki idare amirliğine verilir.
Dernek, kuruluş bildirimi ve eklerinin mülki idare amirliğine verilmesiyle tüzel kişilik kazanır. Kuruluş bildirimi, ekleri ve tüzük alındı belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren altmış gün içinde incelenir. Kanuna aykırılık veya noksanlık tespit edilirse bunların giderilmesi kuruculardan yazılı olarak istenir.
Bildirilen aykırılık veya eksikliğin tebliğden itibaren otuz gün içinde giderilmemesi hâlinde mülki idare amiri, derneğin feshi hakkında dava açılması için durumu Cumhuriyet savcılığına bildirir.
Kuruluş belgelerinin uygun bulunduğuna ilişkin yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel kurul toplantısı yapılmalı ve zorunlu organlar oluşturulmalıdır.
Dernek tüzüğü hazırlanırken sık yapılan hatalar nelerdir?
Yayın ve başvuru öncesi hata kontrolü
- Başka bir derneğin tüzüğünün faaliyet modeli değerlendirilmeden aynen kullanılması
- Amaç maddesinin ölçüsüz derecede geniş veya belirsiz yazılması
- Amaç ile çalışma konularının birbirini desteklememesi
- Planlanan önemli bir faaliyete tüzükte hiç yer verilmemesi
- Üyeliğe kabul ve üyelikten çıkarılma yetkisinin farklı maddelerde farklı organlara verilmesi
- Onursal üyelerin oy hakkı konusunda belirsizlik bırakılması
- Yönetim ve denetim kurulu üye sayılarının kanuni asgari sınırların altında belirlenmesi
- Olağan genel kurul zamanının açık ve uygulanabilir biçimde yazılmaması
- Mevzuattaki toplantı ve karar yeter sayılarından daha düşük oran öngörülmesi
- Aidat tutarının güncellenmesini imkânsızlaştıran katı hükümler kurulması
- Borçlanma yetkisinin hiçbir sınır veya mali kontrol olmadan yönetim kuruluna bırakılması
- İç denetim aralığının bir yılı aşacak şekilde yazılması
- Şube ve temsilcilik kavramlarının birbirine karıştırılması
- Tasfiye edilecek mal varlığının devri konusunda uygulanamaz bir hüküm kurulması
- Tüzüğün farklı maddelerinde aynı kurul için farklı görev süreleri veya üye sayıları yazılması
Örnek tüzük başlangıç noktasıdır; nihai tüzük değildir
Resmî kurumlarca yayımlanan örnek tüzükler temel başlıkların görülmesini sağlar. Ancak derneğin özel amacı, üyelik yapısı, gelir modeli, şube planı ve karar alma ihtiyaçları örnek metin üzerinde ayrıca çalışılmalıdır.
Dernek tüzüğü sonradan değiştirilebilir mi?
Dernek tüzüğü genel kurul kararıyla değiştirilebilir. Tüzük değişikliğinin toplantı gündeminde yer alması, gerekli toplantı yeter sayısının sağlanması ve değişiklik kararının toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğuyla alınması gerekir.
Tüzük değişikliği görüşülecek ilk toplantıda, genel kurula katılma hakkı bulunan üyelerin üçte ikisinin toplantıda bulunması gerekir. İlk toplantıda çoğunluk sağlanamazsa ikinci toplantıda genel toplantı çoğunluğu aranmaz; ancak toplantıya katılan üye sayısı yönetim ve denetim kurullarının toplam üye tam sayısının iki katından az olamaz.
Genel kurulda tüzük değişikliği yapılması hâlinde genel kurul toplantı tutanağı, değişen maddelerin eski ve yeni şekilleri ile her sayfası yönetim kurulu üyelerinin salt çoğunluğunca imzalanmış tüzüğün son şekli, genel kurulu izleyen kırk beş gün içinde mülki idare amirliğine verilir.
Güncel bildirim süresine dikkat edilmelidir
Eski kaynaklarda genel kurul sonuçları ve tüzük değişikliği için otuz günlük süre görülebilir. Güncel Dernekler Yönetmeliğinde bu bildirim süresi kırk beş gündür.
Dernek tüzüğü hakkında sık sorulan sorular
Dernek tüzüğü hazırlamak zorunlu mudur?
Evet. Her derneğin bir tüzüğü bulunmalıdır. Dernek tüzüğü, kuruluş bildiriminin zorunlu eklerinden biridir ve derneğin amaç, üyelik, organ, mali yapı, denetim ve tasfiye düzenini belirler.
Dernek tüzüğü kaç kişiyle hazırlanır?
Dernek, en az yedi gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulur. Kuruluşta sunulan tüzük kurucuların ortak iradesini göstermeli ve her sayfası bütün kurucular tarafından imzalanmalıdır.
İnternetten bulunan örnek dernek tüzüğü kullanılabilir mi?
Örnek tüzük temel başlıkların görülmesi için kullanılabilir; ancak başka bir derneğin metni doğrudan kopyalanmamalıdır. Amaç, faaliyet, üyelik, organ, şube ve mali hükümler kurulacak derneğin gerçek çalışma modeline göre uyarlanmalıdır.
Dernek tüzüğünde açık adres yazılması gerekir mi?
Tüzükte derneğin merkezinin belirtilmesi zorunludur. Merkez il veya ilçe olarak düzenlenebilir; açık adres kuruluş ve yerleşim yeri bildirimlerinde ayrıca gösterilir. Açık adresin tüzüğe yazılması, her taşınmada tüzük değişikliği ihtiyacı doğurabilir.
Dernek amacı mümkün olduğunca geniş yazılmalı mıdır?
Hayır. Amaç, ileride yürütülecek faaliyetleri karşılayacak kadar kapsayıcı; fakat anlaşılır ve denetlenebilir ölçüde belirli olmalıdır. Gereğinden fazla geniş ve belirsiz amaç hükümleri hukuki güvenlik sağlamaz.
Dernek yedi kişiyle kurulursa ilk genel kurul yapılabilir mi?
Dernek yedi kurucuyla kurulabilir. Ancak ilk genel kurulda en az beş asıl ve beş yedek yönetim kurulu üyesi ile üç asıl ve üç yedek denetim kurulu üyesinin seçilebilmesi gerekir. Asgari organ yapısında ilk genel kuruldan önce en az on altı üyeye ulaşılması planlanmalıdır.
Dernek tüzüğünde aidat tutarı yazılmak zorunda mıdır?
Kanun, giriş ve yıllık aidat miktarının belirlenme şeklinin tüzükte gösterilmesini zorunlu tutar. Sabit tutar yazılabileceği gibi tutarı belirlemeye yetkili organ, sınırlar ve ödeme zamanı da düzenlenebilir.
Tüzükte iktisadi işletme hükmü bulunması yeterli midir?
Hayır. Tüzükte iktisadi işletme kurma yetkisinin bulunması kurumsal dayanak sağlar; ancak iktisadi işletmenin vergi mükellefiyeti, muhasebesi, tescili ve diğer yükümlülükleri ayrıca yerine getirilir.
Dernek tüzüğünde şube hükmü yoksa şube açılabilir mi?
Şube açılabilmesi için tüzükte derneğin şube açabileceğinin ve şubelere ilişkin temel esasların düzenlenmiş olması gerekir. Bu hüküm yoksa önce usulüne uygun tüzük değişikliği yapılmalıdır.
Dernek tüzüğünü kim imzalar?
Kuruluş aşamasında tüzüğün her sayfası bütün kurucular tarafından imzalanır. Genel kurul kararıyla yapılan tüzük değişikliğinde ise tüzüğün son şeklinin her sayfası yönetim kurulu üyelerinin salt çoğunluğunca imzalanır.
Dernek tüzüğü ne kadar sürede incelenir?
Kuruluş bildirimi, ekleri ve tüzük, alındı belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren altmış gün içinde incelenir. Kanuna aykırılık veya eksiklik bildirilirse bunun tebliğden itibaren otuz gün içinde giderilmesi gerekir.
Dernek tüzüğü değişikliği kaç gün içinde bildirilir?
Tüzük değişikliğine ilişkin genel kurul belgeleri ve tüzüğün son şekli, genel kurul toplantısını izleyen kırk beş gün içinde mülki idare amirliğine bildirilir.
Resmî kaynaklar
- 5253 sayılı Dernekler Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi Tüzükte bulunması gereken zorunlu hükümler, iç denetim, şube düzeni, izinler ve dernek faaliyetlerinin sınırları.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — Dernekler ve vakıflarla ilgili hükümler Derneğin kuruluşu, tüzük içeriği, üyelik, genel kurul, zorunlu organlar, tüzük değişikliği ve sona erme hükümleri.
- Dernekler Yönetmeliği — Mevzuat Bilgi Sistemi Kuruluş bildirimi, tüzüğün sunulması, genel kurul çağrısı, bildirimler ve uygulama işlemleri.
- İçişleri Bakanlığı — Dernek Nasıl Kurulur? Dernek tüzüğünün içeriği, kuruluş belgeleri, imza düzeni ve kuruluş sonrasında yerine getirilecek işlemler.
- İçişleri Bakanlığı — Dernek Kuruluş İşlemleri Kuruluş bildirimi, tüzük nüshası, tüzüğün incelenmesi ve eksikliklerin giderilmesine ilişkin güncel uygulama açıklamaları.
- İçişleri Bakanlığı — İlk Genel Kurul İşlemleri İlk genel kurulun altı aylık süresi ve zorunlu organların oluşturulması hakkında resmî açıklamalar.
- e-Devlet — Dernek Sorgulama Dernek adı belirlenmeden önce mevcut dernek kayıtlarının araştırılabileceği resmî sorgulama hizmeti.
