Finansal kiralama (leasing) muhasebe kayıtları: TL ve dövizli sözleşme örnekleri
Yayınlanma tarihi: · Son güncellenme tarihi:
Finansal kiralama yoluyla edinilen varlıkta kiracı, kullanım hakkını ve sözleşmeden doğan borcu başlangıçta kaydeder. Taksitleri yalnızca kira gideri olarak muhasebeleştirmez: ödeme planındaki anapara, faiz, KDV ve varsa kur farkını ayrı izler. Bu rehber, Vergi Usul Kanunu (VUK) ve Tek Düzen Hesap Planı bakımından kiracı işletmenin kayıtlarını iki sayısal örnekle açıklar. TFRS 16 kapsamında finansal tablo hazırlayan işletmelerin raporlama kayıtları ayrıca değerlendirilir.
Finansal kiralama kayıtları
Kiracı, kullanım hakkını 260 hesapta; brüt sözleşme borcunu 301/401, ertelenmiş faizini 302/402 hesaplarında izler. İlk yılın tahakkuk eden faiz ve net aleyhe kur farkı maliyete eklenir. Sonraki dönemin gider veya maliyet yöntemi tutarlı uygulanır. Taksit faturası, KDV ve devir kaydı ayrı değerlendirilir.
Finansal kiralamada hangi hesaplar kullanılır?
301 ve 401'in toplamından 302 ve 402'nin toplamı çıkarıldığında başlangıçtaki net finansal kiralama borcu bulunur. Bu hesaplar 11 Seri No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nde açıklanmıştır.
Başlangıç değeri ve ilk yıl finansman unsurları
Makine, taksitlerin faiz dâhil toplamıyla kayda alınmaz. Başlangıç değeri, makinenin rayiç bedeli ile taksitlerin bugünkü değerinden düşük olan tutardır. Örneklerde bu tutarın 1.000.000 TL olduğu kabul edilmiştir.
İlk yıl, makinenin kayda alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan süredir; örneklerde 31 Aralık 2026'ya kadar. Bu döneme ait faiz ve dövizli sözleşmede oluşan aleyhte kur farkı maliyete eklenir. Lehte kur farkı maliyetten düşülür. Faiz, fatura veya ödeme gününde değil, ait olduğu dönemde kaydedilir.
Sonraki yılların faiz ve kur farkları gider yazılabilir veya maliyete eklenebilir. Seçilen yöntem izleyen dönemlerde de tutarlı uygulanır. Lehte kur farkı, benimsenen yönteme göre gelir yazılır veya maliyetten düşülür.
Vergi notu: Gider yazılan tutarlar için şartları varsa finansman gider kısıtlaması ayrıca uygulanır. İlgili mevzuat ve tebliğler aşağıdaki Resmî Kaynaklar bölümünde yer alır.
Örnek 1: TL cinsinden finansal kiralamanın bütün kayıtları
Bir işletmenin 1 Ocak 2026'da makineyi finansal kiralama yoluyla edindiğini varsayalım. Başlangıçtaki kullanım hakkı değeri 1.000.000 TL, ödeme planındaki toplam faiz 200.000 TL olsun. Örnek makinenin %1 KDV kapsamındaki gerekli şartları taşıdığı varsayılmıştır; bu oran bütün leasing işlemlerine uygulanmaz.
Gerçek bir ödeme planında her taksitin anapara ve faiz payı çoğu kez değişir. Buradaki eşit dağılım yalnızca yevmiye kayıtlarını izlemeyi kolaylaştırır.
Sözleşmenin başlangıç kaydı
Gelecekte kesilecek taksit faturalarının KDV'si bu kayda alınmaz.
2026 taksit faturası ve ödeme kaydı
Her taksit 42.000 TL anapara ve 8.000 TL faiz içerir. Leasing şirketinin düzenlediği faturada 50.000 TL kira bedeli + 500 TL KDV bulunur. Fatura alındığında:
Ödeme yapıldığında:
Bu kayıtlar 10 kez yapılır. KDV, yalnızca 42.000 TL anaparadan veya yalnızca 8.000 TL faizden değil, faturadaki 50.000 TL KDV hariç kira bedelinden hesaplanır. Taksitin 50.000 TL'lik kısmı bir kez daha kira gideri yazılmaz.
İlk hesap yılının faizi
Faiz fatura veya ödeme tarihine göre değil, ait olduğu dönemde tahakkuk ettikçe 302'den çıkarılır. Bu örnekte 2026'ya ait faizin tamamının 80.000 TL olduğu varsayımıyla yıl içindeki kayıtların toplamı:
260 bakiyesi 1.080.000 TL'ye ulaşır. Örneğin Aralık faizine ilişkin fatura Ocak ayında düzenlenirse Aralık'a isabet eden tahakkuk yıl sonu itibarıyla ayrıca kaydedilir; Ocak faturası geldiğinde aynı faiz ikinci kez maliyetleştirilmez. KDV'nin kayıt dönemi ise ilgili belge ve KDV'nin vergiyi doğuran olay kurallarına göre ayrıca saptanır.
2026 sonunda vade aktarımı
2027'de ödenecek uzun vadeli taksitlerin brüt tutarı ve henüz tahakkuk etmemiş faizi kısa vadeye aktarılır:
2027 taksitleri ve sonraki yıl faizi
2027'deki her faturada 58.000 TL anapara + 12.000 TL faiz = 70.000 TL kira bedeli ve varsayılan 700 TL KDV bulunur:
Ödeme kaydı:
On faturanın sonunda 301'deki 700.000 TL kapanır.
İşletmenin sonraki yıllara ait faizi doğrudan dönem gideri olarak dikkate aldığı ve 120.000 TL'nin 2027'ye tahakkuk ettiği varsayımıyla yıl içindeki kayıtların toplamı:
Sonraki hesap yıllarının faizi için maliyete ekleme yöntemi benimsenirse borç tarafında, koşullarına göre, 260 Haklar kullanılır. Seçilen yöntem izleyen dönemlerde tutarlı uygulanır. Tahakkuk etmeyen gelecek yıl faizi peşinen gider veya maliyet yapılmaz.
Örnek 2: Döviz cinsinden finansal kiralamanın bütün kayıtları
Başka bir makine için 1 Ocak 2026'da imzalanan sözleşmenin döviz cinsinden olduğunu varsayalım. Kullanım hakkının başlangıç değeri 25.000 USD, sözleşme faizi 5.000 USD ve başlangıç kuru 1 USD = 40 TL olsun. Taksitlerin her yıl 30 Aralık'ta faturalandırılıp ödendiğini; açık bakiyelerin 31 Aralık'ta değerlendiğini ve ilgili yılın faizinin yıl içinde tahakkuk ettiğini varsayıyoruz. 2026'da ödeme gününün kuru 40 TL, ertesi günün yıl sonu değerleme kuru 44 TL'dir. 2027 ve 2028 için fatura/ödeme ile yıl sonu kurunun aynı olması yalnızca örneği sadeleştirir.
Örnek makinenin %1 KDV şartlarını sağladığı ve faturalarda belirtilen TL matrahların esas alındığı varsayılır. Gerçekte fatura kuru, ödeme kuru, dönem sonu değerleme kuru ve KDV matrahına ilişkin kur ayrı ayrı belirlenir; farklı günlerde farklı kurlar ortaya çıkarsa ek kur farkı kayıtları gerekir.
Dövizli sözleşmenin başlangıç kaydı: 1 Ocak 2026
2026'da ödenecek 9.000 USD kısa vadeli; sonraki yılların toplam 21.000 USD tutarı uzun vadelidir. 40 TL kurla:
Net borç: (360.000 + 840.000) − (40.000 + 160.000) = 1.000.000 TL.
2026 faiz, fatura ve ödeme kayıtları
2026'ya isabet eden 1.000 USD faiz tahakkuk ettikçe ilk yıl maliyetine aktarılır. Yılın toplamı, 40 TL varsayımıyla:
30 Aralık'taki 9.000 USD tutarlı taksit için 360.000 TL kira bedeli ve varsayılan %1 üzerinden 3.600 TL KDV faturalandırılmıştır:
Ödeme kaydı:
2026 sonundaki 301 ve 302 bakiyeleri sıfırdır; 401 ve 402'de 2027–2028 taksitleri kalır.
31 Aralık 2026: açık döviz borcunun kur değerlemesi
Ödeme sonrasında açık kalan 21.000 USD brüt borcun 4.000 USD'si henüz tahakkuk etmemiş faizdir. Değerleme kurunun 44 TL olduğunu varsayalım. 401 brüt tutarı 840.000 TL'den 924.000 TL'ye; 402 ertelenmiş faiz 160.000 TL'den 176.000 TL'ye çıkar. Net kalan anapara 17.000 USD olduğu için maliyete eklenecek ilk yıl net kur farkı 17.000 × (44 − 40) = 68.000 TL'dir:
Dört hesap birlikte kontrol edilir: 301 ve 302'nin bu örnekteki döviz bakiyeleri ödemeyle sıfırlandığından, yıl sonunda onlar için ayrıca kur farkı kaydı çıkmaz. Eğer cari vadeli döviz bakiyesi açık kalsaydı aynı netleştirme 301 ve 302 için de yapılırdı. Kur değerlemesi, var olan hesaplara döviz tutarı icat edilerek uygulanmaz. 260'ın bu aşamadaki tutarı 1.108.000 TL'dir (1.000.000 + 40.000 faiz + 68.000 kur farkı).
2026 sonunda 2027 taksitinin kısa vadeye aktarılması
2027 taksiti 10.000 USD brüt ve 2.000 USD ertelenmiş faizden oluşur. 44 TL değerleme kuruyla:
2028 taksiti 401'de 484.000 TL (11.000 USD), 402'de 88.000 TL (2.000 USD) olarak kalır.
2027: faiz, kur farkı, fatura ve ödeme
2027 taksiti ve yıl sonu için kurun yine 44 TL olduğunu varsaydığımızdan, 2027'de ayrıca kur farkı doğmaz. 2.000 USD faiz, ait olduğu 2027 döneminde tahakkuk ettikçe, sonraki yıl gider seçeneğine göre 88.000 TL olarak kaydedilir:
10.000 USD taksit için 440.000 TL kira bedeli ve varsayılan 4.400 TL KDV fatura kaydı:
Ödeme kaydı:
2027 yıl sonunda 2028 taksiti kısa vadeye aktarılır:
Bu işlem borcu artırmaz.
2028: açık bakiyelerin değerlemesi, faiz, fatura ve ödeme
2028 taksiti ve dönem sonu kuru 46 TL olsun. 2028 taksitinden önce açık 11.000 USD brüt borç ile 2.000 USD ertelenmiş faiz, 44 TL'den 46 TL'ye değerlenir. Sonraki yıl kur farkının dönem gideri olarak dikkate alındığı varsayımıyla:
Net fark: (11.000 − 2.000) USD × 2 TL = 18.000 TL. 301 bakiyesi 506.000 TL, 302 bakiyesi 92.000 TL olur. 2028'e ait 2.000 USD faiz tahakkuk ettikçe:
11.000 USD'lik taksit için fatura matrahı 506.000 TL, varsayılan %1 KDV 5.060 TL'dir:
Ödeme kaydı:
Böylece 301, 302, 401 ve 402 kapanır. Gerçek sözleşmede taksit, fatura ve ödeme günlerinin kurları farklıysa bu sade örnekte bulunmayan ek farklar ayrı hesaplanır.
Dövizli örneğin yıl sonu hesap bakiyeleri
Aşağıdaki bakiyeler faiz tahakkuku, taksit/fatura ödemesi, yıl sonu kur değerlemesi ve vade aktarımı tamamlandıktan sonraki tutarlardır. 301 ve 401 alacak; 302 ve 402 borç bakiyesi verir. 2028 sütunu mülkiyet devrinden hemen önceki durumu gösterir.
Finansal kiralamada KDV oranı neye göre belirlenir?
Her leasing işlemi %1 KDV'ye tabi değildir. KDV oranları kararının (I) sayılı listesindeki iki ayrı düzenleme incelenir:
- 16. sıra: Yatırım teşvik belgesi sahibi mükellefe, belge kapsamındaki makine ve teçhizatın finansal kiralama şirketince kiralanması.
- 17. sıra: Kararda GTİP'leri sayılan, amortismana tabi iktisadi kıymet niteliğindeki ve diğer şartları sağlayan makine ve cihazlara ilişkin finansal kiralama işlemleri. Kullanılmış olanlar ile aksam, parça, aksesuar ve teferruat bu sıranın kapsamı dışındadır.
Bu özel kapsamların dışında kiralamaya konu malın tabi olduğu oran uygulanır. Malın GTİP'i, yeni veya kullanılmış olması, kiracının durumu, sözleşme ve varsa teşvik belgesi birlikte kontrol edilir.
Leasing şirketinin taksit faturası anapara + faiz toplamından oluşan kira bedeli için düzenlenir. Bu örneklerdeki %1, açıkça varsayılmış bir orandır. İndirilebilecek KDV, taksit faturalarıyla 191 hesaba alınır; bütün gelecekteki taksitlerin KDV'si kullanım hakkı başlangıç kaydına eklenmez.
Amortisman oranı 260 hesabına göre mi belirlenir?
Hayır. Finansal kiralama kullanım hakkının 260 Haklar hesabında izlenmesi, kendiliğinden beş yıl ve %20 amortisman uygulanacağı anlamına gelmez. Kiralama konusu makine, taşıt veya demirbaşın niteliği için belirlenmiş faydalı ömür ve amortisman esasları kullanılır. İlgili amortisman listesinde makine için 10 yıl ve %10 belirlenmiş olsaydı, kullanım hakkına da bu esas uygulanırdı. Buradaki makinenin teknik sınıfı verilmediğinden iki örnekte de bir amortisman oranı uydurulmamıştır.
Hesaplanan amortisman kullanım yerine göre ilgili gider/maliyet hesabının borcuna, 268 Birikmiş Amortismanlar hesabının alacağına kaydedilir. Sonradan maliyete eklenen faiz veya kur farkı, amortisman matrahı ve kalan süre bakımından ayrıca değerlendirilir. Sözleşme süresinin iki veya üç yıl olması, makinenin faydalı ömrünü otomatik olarak bu süreye indirmez.
Son taksitten sonra devir faturası ve hesap aktarımı
Taksitlerin tamamlanması ve mülkiyetin sözleşme uyarınca fiilen devri birbirinden ayrılır. Devir gerçekleştiğinde 260'taki kullanım hakkı, varlığın niteliğine göre 253 Tesis, Makine ve Cihazlar, 254 Taşıtlar veya 255 Demirbaşlar hesabına sınıflandırılır. Makine örneklerimizde devir kaydı şöyledir:
TL sözleşme
Dövizli sözleşme
268'de oluşmuş birikmiş amortisman da aynı tutarla 257'ye aktarılır; amortisman yeniden başlatılmaz:
Sözleşme sonundaki iz bedeli/devir faturası ödeme planından bağımsız kontrol edilir. Bedel başlangıçta kullanım hakkına ve borca zaten dâhilse ikinci kez maliyet oluşturulmaz; ilgili borç kapatılır ve fatura KDV'si koşullarına göre kaydedilir. Ayrı bir satın alma bedeli olarak ödeme planında bulunmuyorsa, faturadaki KDV hariç tutar ilgili 253/254/255 hesabına ilave edilir. Örneğin ayrıca kararlaştırılmış 100 TL devir bedeli ve ilgili faturada 1 TL indirilebilir KDV bulunursa:
Ödeme kaydı:
Bu 1 TL KDV yalnızca %1'in devir teslimine de uygulandığı ayrıca teyit edilmiş örnek varsayımıdır.
Kayıtlarda en sık karıştırılan noktalar
- Başlangıçta 301/401'e brüt taksit, 302/402'ye henüz tahakkuk etmemiş faiz yazılır; net borç varlığın başlangıç değeriyle bağlanır.
- Taksit faturası yalnız faize düzenlenmez: kira bedeli anapara ve faizi içerir. KDV faturadaki matrah ve o işlem için geçerli oranla hesaplanır.
- Faizin maliyet veya gider dönemi, ödeme ve fatura gününe değil tahakkuk dönemine bağlıdır.
- Dövizli sözleşmede yıl sonu açık bakiyelerinin brüt borcu ve ertelenmiş faizi birlikte değerlenir; sıfırlanmış hesaplar yeniden değerlenmez.
- 260 hesabı için genel bir beş yıl kuralı varsayılmaz. Kiralanan kıymetin faydalı ömrü araştırılır.
- Sembolik devir faturası, sözleşme başlangıcında kayda alınan bedelin ikinci kez aktifleştirilmesine yol açmaz.
Sık Sorulan Sorular
Finansal kiralamanın başlangıç kaydında hangi hesaplar kullanılır?
Kullanım hakkı 260 Haklar hesabına, brüt taksit borcu vadeye göre 301 ve 401 hesaplarına, henüz tahakkuk etmeyen faiz ise 302 ve 402 hesaplarına kaydedilir.
Başlangıçtaki kullanım hakkı hangi tutardan kaydedilir?
VUK mükerrer 290 uyarınca varlığın rayiç bedeli ile kira ödemelerinin bugünkü değerinden düşük olanı esas alınır; faiz dâhil brüt taksit toplamı doğrudan maliyet değildir.
Leasing taksitinin tamamı kira gideri midir?
Hayır. Taksit, anapara ve faiz payına ayrılır. Brüt borcun ödenen kısmı kapatılır; faiz ait olduğu dönemde tahakkuk ettirilir.
İlk yıl leasing faizi nasıl kaydedilir?
Aktifleştirme dönemine ait tahakkuk eden faiz örneklerde 302 hesabının alacağı ve 260 Haklar hesabının borcuyla kullanım hakkının maliyetine eklenir.
Dövizli leasing borcunun kur farkı nasıl hesaplanır?
Açık brüt borç ile henüz tahakkuk etmemiş faiz birlikte değerlenir. Örnekte 2026 yıl sonunda 17.000 USD net anapara ve 4 TL kur artışı, 68.000 TL net aleyhe kur farkı doğurur.
İlk yıldaki lehte kur farkı nasıl değerlendirilir?
Aktifleştirme dönemindeki lehte kur farkı gelir yerine kullanım hakkının maliyetinden düşülür.
Sonraki yıllarda gider veya maliyet yöntemi değiştirilebilir mi?
Aktifleştirme döneminden sonraki kur farkları için seçilen yöntem sonraki dönemlerde sürdürülür. Sonraki yıl faizleri için de seçilen yöntem aynı sözleşmede tutarlı uygulanır.
Leasing faturasında KDV hangi tutar üzerinden hesaplanır?
İlgili faturadaki KDV hariç kira bedeli, yani örneklerde anapara ile faizin toplamı üzerinden işlem için geçerli KDV oranı uygulanır.
Her finansal kiralama işleminde KDV oranı yüzde 1 midir?
Hayır. Örneklerdeki %1 varsayımdır. Varlığın niteliği, GTİP, teşvik belgesi ve oranlar kararındaki özel şartlar kontrol edilmelidir.
260 Haklar hesabı her zaman beş yılda mı amorti edilir?
Hayır. Kiralanan varlığın niteliğine göre belirlenmiş faydalı ömür ve amortisman esasları uygulanır; 260 hesap numarası tek başına %20 oranını belirlemez.
Son taksitten sonra 260 hesap ne zaman 253 hesaba aktarılır?
Makinenin mülkiyeti sözleşme uyarınca fiilen devredildiğinde 260 bakiyesi 253 hesaba, birikmiş amortisman ise 268 hesaptan 257 hesaba aktarılır.
İz bedeli devir faturası ikinci kez maliyet oluşturur mu?
Başlangıçta kaydedilmiş bir bedel ikinci kez aktifleştirilmez. Ödeme planı dışında ayrı bir satın alma bedeli varsa ilgili kıymetin maliyetine eklenir.
Finansal kiralama kayıtlarınızı sözleşmenizle birlikte değerlendirin
Ödeme planı, KDV, kur değerlemesi ve amortisman kayıtlarına ilişkin mali müşavirlik desteğimizi inceleyin.
Resmî Kaynaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, mükerrer madde 290
- 319 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (1 Temmuz 2003, 25155 sayılı Resmî Gazete): finansal kiralama değerleme uygulaması
- 11 Seri No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği
- GİB tarafından yayımlanan KDV oranları kararı ve listeleri
- 163 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (27 Ocak 1985, 18648 sayılı Resmî Gazete): yatırımın finansmanına ilişkin faiz ve kur farkları
- 334 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği: kur farkları ve finansal kiralama
- Kurumlar Vergisi Genel Tebliği: finansman gider kısıtlaması
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, madde 41/1-11
Bilgilendirme notu
Sayısal ödeme planları, kurlar ve %1 KDV koşulu açıklama amacıyla varsayılmıştır. Gerçek kayıtlar sözleşme, ödeme planı, faturalar, varlığın sınıfı, amortisman listesi ve işlem tarihinde yürürlükte olan düzenlemeler üzerinden oluşturulur. Binek otomobil, sat ve geri kiralama, teşvik ve TFRS raporlaması ayrıca değerlendirilir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay ayrıca değerlendirilir ve nihai uygulamada yürürlükteki mevzuat ile resmî kurum kayıtları esas alınır.
