AYM’den İşe İade Davalarında Arabuluculuk Kararı

Anayasa Mahkemesi, işe iade talebiyle açılan bir davanın zorunlu arabuluculuk şartının yerine getirilmediği gerekçesiyle esası incelenmeden reddedilmesini mahkemeye erişim hakkının ihlali saydı. 18 Şubat 2026 tarihli ve 2022/52228 başvuru numaralı karar, 6 Ağustos 2026 tarihli ve 33332 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Karar, işe iade davalarında zorunlu arabuluculuğu kaldırmıyor; arabuluculuk şartının somut olayın özellikleri dikkate alınmadan aşırı katı ve şekilci uygulanamayacağını ortaya koyuyor.

AYM’nin 2022/52228 başvuru numaralı kararı ne hakkındadır?

Karar, işe iade talebiyle açılan bir davanın, dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulmadığı gerekçesiyle esasa girilmeden reddedilmesine ilişkindir. Başvurucu, bu nedenle işe iade talebini bir mahkeme önünde esas yönünden inceletemediğini belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

Anayasa Mahkemesi başvuruyu, Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelemiştir. Yüksek Mahkeme, iddianın kabul edilebilir olduğuna ve mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

İşe iade davalarında zorunlu arabuluculuk devam ediyor mu?

Evet, devam ediyor. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Bu nedenle AYM kararı, işe iade davasının doğrudan mahkemede açılabileceği anlamına gelmez. İş sözleşmesi feshedilen işçi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 20. maddesi kapsamında fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.

AYM neden hak ihlali kararı verdi?

Zorunlu arabuluculuk, iş uyuşmazlıklarının daha kısa sürede, daha az masrafla ve yargıya taşınmadan çözülebilmesini amaçlayan meşru bir dava şartıdır. Ancak dava şartlarının uygulanması, kişinin uyuşmazlığını mahkeme önüne taşımasını ölçüsüz biçimde zorlaştırmamalı veya tamamen engellememelidir.

AYM’nin değerlendirmesine göre işe iade davasının arabuluculuk şartı gerekçesiyle usulden reddedilmesi, uyuşmazlığın esasının incelenmesini önlemiştir. Somut olaydaki usul yorumunun başvurucuya yüklediği külfet ile arabuluculuk düzenlemesinin amacı arasında makul bir denge kurulamamıştır. Bu nedenle müdahalenin ölçüsüz olduğu ve mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Karar zorunlu arabuluculuk şartını geçersiz hâle getirdi mi?

Hayır. Karar bir norm denetimi veya kanun iptali kararı değil, bireysel başvuru sonucunda verilmiş bir hak ihlali kararıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’ndaki zorunlu arabuluculuk düzenlemesi ile 4857 sayılı İş Kanunu’ndaki işe iade başvuru süreleri yürürlüktedir.

Kararın hukuki önemi, zorunlu arabuluculuk şartının yorumlanma biçimine ilişkindir. Mahkemelerin arabuluculuk sürecindeki bir eksikliği değerlendirirken başvurucunun davranışını, eksikliğin kaynağını, giderilebilir olup olmadığını ve davanın esasa girilmeden reddedilmesinin doğuracağı sonuçları birlikte değerlendirmesi gerekir.

Karar tüm işe iade davalarına otomatik olarak uygulanır mı?

Karar, her arabuluculuk eksikliğinin görmezden gelineceği veya dava şartı bulunmadan açılan bütün işe iade davalarının kabul edileceği anlamına gelmez. Her uyuşmazlık kendi olayları, arabuluculuk başvurusu, son tutanak, süreler ve tarafların işlemleri dikkate alınarak değerlendirilir.

Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açılması ile arabuluculuk süreci işletildiği hâlde başvurunun kapsamı, tutanak veya başka bir usul işlemi konusunda eksiklik bulunması aynı hukuki sonucu doğurmayabilir. AYM kararının uygulanmasında belirleyici olan, somut olayda mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir müdahale yapılıp yapılmadığıdır.

İşe iade başvurusunda hangi süreler önemlidir?

İşe iade başvurusuna ilişkin süreler hak düşürücü niteliktedir. Bu nedenle AYM’nin aşırı şekilciliğe ilişkin değerlendirmesi, kanuni sürelerin uygulanmayacağı şeklinde yorumlanmamalıdır.

İşçiler açısından kararın önemi nedir?

Karar, usule ilişkin bir eksikliğin kaynağı ve sonuçları araştırılmadan işe iade davasının doğrudan reddedilmesinin mahkemeye erişim hakkını ihlal edebileceğini göstermektedir. Bununla birlikte işçiler bakımından en güvenli yol; fesih tarihini, tebliğ belgesini, arabuluculuk başvuru formunu, taraf bilgilerini ve son tutanağı dikkatle kontrol ederek bütün işlemleri kanuni sürelerde tamamlamaktır.

Dava usulden reddedilmişse ret gerekçesinin yalnızca şekli bir değerlendirmeye dayanıp dayanmadığı, arabuluculuk sürecinin fiilen işletilip işletilmediği ve eksikliğin işçiye yüklenip yüklenemeyeceği ayrıca incelenmelidir.

İşverenler açısından kararın önemi nedir?

İşverenler yönünden karar, arabuluculuk dava şartına ilişkin itirazların her durumda davanın usulden reddedilmesini sağlamayacağını göstermektedir. İtiraz değerlendirilirken somut olay, arabuluculuk görüşmelerinin kapsamı, tarafların katılımı ve ileri sürülen eksikliğin davacının mahkemeye erişimini ölçüsüz biçimde sınırlandırıp sınırlandırmadığı önem taşıyacaktır.

İşverenlerin fesih bildiriminin tarihi ve içeriği, arabuluculuk daveti, görüşme tutanakları ve temsil belgeleri başta olmak üzere sürece ilişkin kayıtları düzenli biçimde saklaması gerekir.

Kararın uygulamadaki sonucu nedir?

Karar, derece mahkemelerine zorunlu arabuluculuk şartını kaldırma yetkisi vermemektedir. Buna karşılık mahkemelerin usul kurallarını hak arama özgürlüğünü ortadan kaldıracak kadar katı yorumlamaması gerektiğini hatırlatmaktadır.

Benzer bir uyuşmazlıkta öncelikle arabuluculuğa başvurulup başvurulmadığı, başvurunun hangi talepleri ve tarafları kapsadığı, eksiklik varsa bunun kimden kaynaklandığı ve eksiklik nedeniyle davanın reddinin orantılı olup olmadığı değerlendirilmelidir. Kararın sonucu, somut dosyanın özelliklerine göre değişebilir.