Dernek başkanı olma şartları, yalnızca belirli sayıda koşuldan oluşan sabit bir listeyle açıklanamaz. Dernek başkanının nasıl seçileceği; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 5253 sayılı Dernekler Kanunu, Dernekler Yönetmeliği ve özellikle derneğin kendi tüzüğü birlikte incelenerek belirlenir. Genel uygulamada önce yönetim kurulu seçilir, ardından yönetim kurulu kendi içinde görev dağılımı yaparak başkanı belirler. Ancak tüzükte başkanın doğrudan genel kurul tarafından seçileceği düzenlenmişse tüzükteki yöntem uygulanır.
Dernek başkanı nasıl olunur?
Bir kişinin dernek başkanı olabilmesi için öncelikle ilgili derneğin tüzüğü incelenmelidir. Adayın kanuni ve tüzüksel şartları taşıması, uygulanabilir bir üyelik veya temsil statüsüne sahip olması, yönetim organına usulüne uygun şekilde seçilmesi ve tüzükte belirlenen yöntemle başkanlık görevini üstlenmesi gerekir. Başkan seçimi ile görev dağılımı karar defterine yazılır; genel kurul veya organ değişikliği nedeniyle yapılması gereken bildirimler kural olarak 45 gün içinde tamamlanır.
Dernek başkanı nedir?
Dernek başkanı olarak adlandırılan kişi, esas itibarıyla dernek yönetim kurulu başkanıdır. Başkanlık, derneğin zorunlu organlarından ayrı ve bağımsız bir organ değildir. Derneğin zorunlu organları; genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur.
Yönetim kurulu, derneğin yürütme ve temsil organıdır. Başkan ise yönetim kurulunun çalışmalarını tüzük, genel kurul kararları ve yönetim kurulu kararları çerçevesinde koordine eder. Bu nedenle başkanın yetkileri yalnızca unvandan kaynaklanmaz; kanun, tüzük, genel kurul kararları, yönetim kurulu kararları ve imza yetkisi düzenlemeleri birlikte değerlendirilir.
Dernek başkanı olma şartları nelerdir?
Mevzuatta “dernek başkanı olmanın beş şartı” şeklinde düzenlenmiş bağımsız ve sınırlı bir şart listesi bulunmaz.
Başkan adayında kontrol edilmesi gerekenler
- Aday hakkında derneklerde görev almayı engelleyen kanuni veya yargısal bir sınırlama bulunmamalıdır.
- Aday, dernek tüzüğünde başkanlık ve yönetim kurulu üyeliği için aranan şartları taşımalıdır.
- Tüzük üyeliği şart koşuyorsa adayın üyelik kaydı geçerli ve devam ediyor olmalıdır.
- Aday, tüzükteki usule göre yönetim kuruluna veya doğrudan başkanlık görevine seçilmelidir.
- Seçim, görev dağılımı ve temsil yetkisi usulüne uygun bir karara bağlanmalıdır.
- Kamu görevlileri, kolluk mensupları ve diğer özel statülü kişiler bakımından kendi özel mevzuatlarındaki sınırlamalar ayrıca incelenmelidir.
- Çocuk dernekleri ve tüzel kişi üyelikleri gibi özel durumlarda ilgili özel hükümler uygulanmalıdır.
Önce tüzük incelenmelidir
Bir dernekte uygulanan başkan seçme yöntemi başka bir dernekte aynen uygulanmayabilir. Bazı tüzüklerde genel kurul yalnızca yönetim kurulunun asıl ve yedek üyelerini seçer; başkan ilk yönetim kurulu toplantısında belirlenir. Bazı tüzüklerde ise başkan doğrudan genel kurul tarafından seçilir.
Dernek başkanı olmak için dernek üyesi olmak zorunlu mudur?
Bu soruya yalnızca Dernekler Kanunu’ndan hareketle her dernek için geçerli, koşulsuz bir cevap verilmesi doğru değildir. Yönetim ve denetim kurullarının nasıl seçileceği ile adaylarda aranacak şartlar dernek tüzüğünde düzenlenir. Uygulamadaki tüzüklerin büyük bölümünde yönetim kurulu üyeleri ve başkan, dernek üyeleri arasından seçilir. Tüzükte böyle bir şart varsa üye olmayan kişi başkan seçilemez.
Bu nedenle adayın üyeliğe kabul kararının, üye kayıt defterindeki kaydının, üyeliğinin devam edip etmediğinin ve tüzükteki adaylık şartlarının seçimden önce kontrol edilmesi gerekir. “Her durumda üyelik zorunludur” veya “üye olmayan herkes başkan olabilir” şeklindeki genellemeler yerine somut dernek tüzüğü esas alınmalıdır.
Tüzel kişi üye dernek başkanı olabilir mi?
Gerçek kişiler gibi tüzel kişiler de kanuni şartlarla derneğe üye olabilir. Tüzel kişi, genel kurulda yönetim kurulu başkanı veya temsille görevlendirdiği gerçek kişi aracılığıyla oy kullanır. Bununla birlikte tüzel kişinin üyeliği ile dernek yönetim kurulu başkanlığı görevi birbirine karıştırılmamalıdır. Başkanlık görevi, organ kayıtlarında ve fiilî uygulamada görevlendirilen gerçek kişi üzerinden yürütülür. Tüzel kişi üyelerin yönetim organında temsili, dernek tüzüğünde açık ve uygulanabilir biçimde düzenlenmelidir.
Yabancı uyruklu kişi dernek başkanı olabilir mi?
Yabancı gerçek kişinin dernek üyeliği ve buna bağlı organ görevi bakımından, Türk Medeni Kanunu’ndaki Türkiye’de yerleşme hakkı şartı ile dernek tüzüğü birlikte değerlendirilir. Onursal üyelikte yerleşme şartının aranmaması, onursal üyeye kendiliğinden oy veya başkanlık hakkı vermez.
Çocuk derneklerinde kim başkan olabilir?
On beş yaşını bitiren, ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin yazılı izniyle çocuk derneği kurabilir ve bu derneklerde görev alabilir. On iki yaşını bitiren küçükler çocuk derneklerine üye olabilir; ancak yönetim ve denetim kurullarında görev alamaz. On sekiz yaşından büyük kişiler çocuk derneklerine kurucu veya üye olamaz.
Dernek başkanı nasıl seçilir?
-
Tüzük kontrol edilir
Başkanın genel kurul tarafından mı yoksa yönetim kurulunun kendi içindeki görev dağılımıyla mı seçileceği belirlenir.
-
Adaylık şartları doğrulanır
Üyelik, fiil ehliyeti, tüzüksel nitelikler ve özel mevzuattan kaynaklanan sınırlamalar kontrol edilir.
-
Genel kurul organ seçimini yapar
Genel kurul, tüzükte belirtilen usule göre yönetim kurulunun asıl ve yedek üyelerini seçer. Tüzük doğrudan başkan seçimini öngörüyorsa başkanlık seçimi de genel kurulda yapılır.
-
Yönetim kurulu görev dağılımı yapar
Tüzükte aksi düzenlenmemişse yeni yönetim kurulu ilk toplantısında başkan, başkan yardımcısı, sekreter, sayman ve diğer görevleri karara bağlar.
-
Karar ve bildirimler tamamlanır
Görev dağılımı karar defterine yazılır; genel kurul sonuç bildirimi veya genel kurul dışındaki organ değişikliği bildirimi, durumuna göre 45 günlük süre içinde tamamlanır.
Başkan seçiminden sonra ne yapılır?
Başkanın ve diğer yönetim kurulu görevlerinin belirlenmesi tek başına yeterli değildir. Seçim sonrasında karar, belge, bildirim ve yetkilendirme düzeninin de tamamlanması gerekir.
- Yönetim kurulu görev dağılımı karar defterine yazılır ve toplantıya katılan üyelerce imzalanır.
- Derneğin temsil ve ilzam şekli tüzük ve yönetim kurulu kararına göre belirlenir.
- Banka, DERBİS, elektronik tebligat ve kurum işlemlerinde kullanılacak yetkiler gözden geçirilir.
- Genel kurul sonucu, toplantıyı izleyen 45 gün içinde ilgili idareye bildirilir.
- Genel kurul dışında meydana gelen organ değişiklikleri de değişikliği izleyen 45 gün içinde bildirilir.
- Eski başkanda bulunan defter, belge, şifre, banka evrakı, kaşe ve diğer varlıklar tutanakla teslim alınır.
30 gün değil, 45 gün
Dernekler Yönetmeliği’nde 21 Ekim 2021 tarihinde yapılan değişiklikle genel kurul sonuç bildirimi ve genel kurul dışındaki organ değişikliklerinin bildirim süresi 30 günden 45 güne çıkarılmıştır.
Dernek başkanının görev ve yetkileri nelerdir?
Başkanın somut görevleri öncelikle dernek tüzüğünde belirlenir. Bunun yanında kanun ve yönetmelikte doğrudan yönetim kurulu başkanına yüklenen görevler de bulunur.
- Yönetim kurulu toplantılarını tüzüğe uygun biçimde yürütmek ve alınan kararların takibini sağlamak.
- Genel kurulun zamanında ve usulüne uygun şekilde toplantıya çağrılmasını yönetim kuruluyla birlikte sağlamak.
- Genel kurul toplantısını açmak veya açılış için bir yönetim kurulu üyesini görevlendirmek.
- Genel kurul sonunda kendisine teslim edilen tutanak ve belgeleri korumak.
- Bu belgeleri yeni seçilen yönetim kuruluna yedi gün içinde teslim etmek.
- Genel kurul sonuç bildiriminin süresinde yapılmasını sağlamak.
- Dernek beyannamesinin her takvim yılının ilk dört ayı içinde verilmesini sağlamak.
- Defter, kayıt ve belgelerin mevzuata uygun biçimde tutulmasını ve korunmasını takip etmek.
- Tüzük ve yetki kararları çerçevesinde derneği temsil etmek.
- Genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının uygulanmasını koordine etmek.
Başkan, yönetim kurulunun yerine geçerek tek başına kurul kararı alamaz. Üyeliğe kabul, harcama, taşınmaz işlemleri, banka yetkileri, yardım kabulü ve benzeri konularda tüzük veya mevzuat yönetim kurulu kararı arıyorsa başkanın tek başına işlem yapması yeterli olmaz.
Dernek başkanı derneği tek başına temsil edebilir mi?
Derneğin yürütme ve temsil organı yönetim kuruludur. Yönetim kurulu temsil yetkisini üyelerinden birine veya üçüncü bir kişiye verebilir. Başkanın derneği tek başına temsil ve ilzam edip edemeyeceği; tüzük, genel kurul kararı, yönetim kurulu kararı ve imza yetkisi düzenlemesine göre belirlenir.
Bu nedenle “dernek başkanı her belgeyi tek başına imzalayabilir” şeklinde genel bir kural yoktur. Tüzükte müşterek imza öngörülmüşse başkanın yanında sayman, başkan yardımcısı veya başka bir yetkilinin imzası da gerekebilir.
Dernek başkanı ile divan başkanı arasındaki fark nedir?
| Konu | Yönetim kurulu başkanı | Genel kurul divan başkanı |
|---|---|---|
| Görevin niteliği | Derneğin yönetim organındaki başkanlık görevidir. | Belirli genel kurul toplantısını yöneten kişidir. |
| Seçilme yöntemi | Dernek tüzüğündeki yönteme göre belirlenir. | Genel kurul toplantısında seçilir. |
| Görev süresi | Tüzükteki organ görev süresine bağlıdır. | İlgili genel kurul toplantısıyla sınırlıdır. |
| Temel görevi | Yönetim kurulu çalışmalarını koordine eder. | Toplantıyı yönetir ve toplantı düzenini sağlar. |
| Tutanak | Toplantı sonunda belgeleri teslim alır ve korur. | Genel kurul tutanağını yazmanlarla birlikte imzalar. |
Sık karıştırılan iki görev
Genel kurulun divan başkanı seçilmek, kişiyi derneğin yönetim kurulu başkanı yapmaz. Aynı şekilde dernek başkanı da genel kurul toplantısının divan başkanı sayılmaz; divan heyeti toplantıda ayrıca seçilir.
Dernek başkanının görev süresi ne kadardır?
Dernek başkanı için bütün derneklerde geçerli tek bir görev süresi yoktur. Yönetim kurulunun ve başkanın görev süresi dernek tüzüğünde belirlenir. Olağan genel kurul toplantıları arasındaki süre üç yılı aşamaz; ancak tüzükte bir veya iki yıllık daha kısa bir dönem öngörülebilir.
Görev süresi sona eren başkan, tüzükte yeniden seçilmeyi engelleyen bir hüküm bulunmadıkça tekrar seçilebilir. Tüzükte dönem sınırlaması varsa bu sınıra uyulmalıdır.
Dernek başkanı genel kurul yapılmadan değiştirilebilir mi?
Cevap tüzüğe bağlıdır. Başkan yönetim kurulunun kendi içindeki görev dağılımıyla belirleniyorsa yönetim kurulu, tüzükteki toplantı ve karar yeter sayılarına uyarak yeniden görev dağılımı yapabilir. Başkanın doğrudan genel kurul tarafından seçileceği veya görevden alınacağı düzenlenmişse genel kurul süreci gerekir.
Başkanlık görevi sona erse bile kişinin yönetim kurulu üyeliği kendiliğinden sona ermeyebilir. Başkanlıktan ayrılma ile yönetim kurulu üyeliğinden istifa ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Dernek başkanı maaş alabilir mi?
5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 13. maddesine göre kamu görevlisi olmayan yönetim ve denetim kurulu başkan ve üyelerine ücret verilebilir. Verilecek ücret ile ödenek, yolluk ve tazminatların genel kurul tarafından belirlenmesi gerekir.
Bu nedenle yönetim kurulunun kendi kararıyla başkana gelişigüzel ücret belirlemesi doğru değildir. Ödemenin genel kurul kararına, bütçeye, belge düzenine ve vergisel yükümlülüklere uygun olması gerekir. Kamu görevlisi başkanlar bakımından Kanun’un ücret sınırlaması ayrıca dikkate alınmalıdır.
Dernek başkanı sigortalı olur mu?
Yalnızca seçimle dernek başkanı olmak veya başkanlık görevi nedeniyle ücret almak, her durumda kendiliğinden 5510 sayılı Kanun’un 4/1-a maddesi kapsamında hizmet ilişkisi oluşturmaz. Ancak kişi, başkanlık görevinden ayrı olarak iş sözleşmesine dayalı gerçek bir işte çalışıyor; işverene bağımlı biçimde hizmet sunuyor ve ücret alıyorsa sigortalılık gündeme gelebilir.
Başkanlık ücreti ile ayrı bir hizmet sözleşmesine dayalı çalışma birbirine karıştırılmamalı; sosyal güvenlik ve vergi durumu somut çalışma ilişkisine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Dernek başkanının sorumluluğu nedir?
Dernek başkanı, kanun, tüzük ve usulüne uygun organ kararlarına aykırı işlemlerinden sorumlu olabilir. Bununla birlikte derneğin bütün işlemlerini koşulsuz biçimde yalnızca başkana yüklemek de doğru değildir. Yönetim kurulu kurul hâlinde görev yapar; üyelerin oyları, imzaları ve karar süreçlerindeki rolleri ayrıca değerlendirilir.
5253 sayılı Kanun’un ceza hükümlerinde kullanılan “dernek yöneticileri” ifadesi, aynı Kanun’un 33. maddesi uyarınca yönetim kurulu başkanını ifade eder. Bu nedenle özellikle beyanname, bildirim, defter ve kayıt düzeni gibi konularda başkanın kişisel sorumluluğu doğabilir.
Derneğe ait para, kıymetli evrak veya malların kişisel çıkar için kullanılması; gerçeğe aykırı belge düzenlenmesi; bildirimlerin yapılmaması; defter ve kayıt düzenine uyulmaması adli, idari ve mali sonuçlar doğurabilir.
Dernek başkanlığı sürecinde sık yapılan hatalar
Kontrol edilmesi gereken yaygın hatalar
- Tüzük incelenmeden standart bir görev dağılımı kararı alınması.
- Yönetim kuruluna seçilmeyen kişinin doğrudan başkan ilan edilmesi.
- Başkan ile genel kurul divan başkanının aynı görev olduğunun düşünülmesi.
- Başkanın bütün sözleşmeleri tek başına imzalayabileceğinin varsayılması.
- Görev dağılımı kararının karar defterine yazılmaması.
- Eski başkandaki defter, belge, kaşe ve erişim bilgilerinin tutanakla teslim alınmaması.
- Genel kurul veya organ değişikliği bildiriminde eski 30 günlük sürenin kullanılması.
- Başkanlık görevi ile yönetim kurulu üyeliğinden istifanın birbirine karıştırılması.
- Genel kurul kararı olmadan başkanlık ücreti belirlenmesi.
- Bütün mali ve idari yetkinin sınırsız biçimde başkana bırakılması.
Lilyum Danışmanlık derneklere nasıl destek olur?
Lilyum Danışmanlık; başkan ve yönetim kurulu değişikliklerinde tüzüğün incelenmesi, genel kurul hazırlığı, görev dağılımı kararının oluşturulması, karar ve üye defterlerinin kontrolü, DERBİS bildirimlerinin planlanması, temsil ve imza yetkilerinin düzenlenmesi ile devir-teslim sürecinin yapılandırılması konularında danışmanlık desteği sunar.
Her derneğin tüzüğü, organ yapısı, faaliyet alanı ve mali düzeni farklıdır. Bu nedenle süreç, standart bir karar örneğinin doldurulmasıyla sınırlı tutulmaz; derneğin mevcut kayıtları ve ihtiyaçları birlikte değerlendirilir.
Dernek başkanlığı hakkında sık sorulan sorular
Dernek başkanı olmak için hangi şartlar gerekir?
Mevzuatta bütün dernekler için geçerli, sınırlı sayıda şart içeren ayrı bir liste yoktur. Kanuni engeller, dernek tüzüğü, üyelik veya temsil statüsü, yönetim kuruluna seçim ve tüzükteki başkan belirleme yöntemi birlikte incelenmelidir.
Dernek başkanını genel kurul mu seçer?
Seçim yöntemi tüzüğe bağlıdır. Genel kurul yönetim kurulunu seçebilir ve kurul ilk toplantısında başkanı belirleyebilir. Tüzükte başkanın doğrudan genel kurulca seçileceği de düzenlenebilir.
Dernek üyesi olmayan kişi başkan olabilir mi?
Öncelikle dernek tüzüğü incelenmelidir. Tüzük, yönetim kurulu ve başkanlık görevini dernek üyeleriyle sınırlandırıyorsa üye olmayan kişi başkan olamaz. Uygulamadaki tüzüklerin büyük bölümü üyelik şartı arar.
Tüzel kişi dernek başkanı olabilir mi?
Tüzel kişiler derneğe üye olabilir ve genel kurulda yetkilendirdikleri gerçek kişi aracılığıyla oy kullanabilir. Başkanlık görevi ise fiilen ve organ kayıtlarında görevlendirilen gerçek kişi üzerinden yürütülür. Tüzel kişi üyelerin temsili tüzükte açıkça düzenlenmelidir.
Yabancı uyruklu kişi dernek başkanı olabilir mi?
Yabancı kişinin üyelik ve organ görevi bakımından Türkiye’de yerleşme hakkı, dernek tüzüğü ve varsa özel mevzuat birlikte değerlendirilir. Onursal üyelik tek başına oy veya başkanlık hakkı sağlamaz.
Dernek başkanının görev süresi kaç yıldır?
Bütün dernekler için geçerli tek bir başkanlık süresi yoktur. Görev süresi dernek tüzüğünde belirlenir. Olağan genel kurul toplantıları arasındaki süre ise üç yılı aşamaz.
Dernek başkanı genel kurul yapılmadan değiştirilebilir mi?
Tüzük başkanı yönetim kurulunun görev dağılımıyla belirliyorsa kurul yeniden görev dağılımı yapabilir. Başkan doğrudan genel kurulca seçiliyorsa veya tüzük genel kurul kararı arıyorsa genel kurul yapılması gerekir.
Dernek başkanı istifa ederse yönetim kurulu üyeliği de sona erer mi?
Her zaman değil. Kişi yalnızca başkanlık görevinden ayrılabilir ve yönetim kurulu üyesi olarak kalabilir. İstifa dilekçesinin başkanlığı mı yoksa kurul üyeliğini de mi kapsadığı açıkça belirtilmelidir.
Dernek başkanı derneği tek başına temsil edebilir mi?
Başkanın tek başına temsil ve imza yetkisi tüzük ve yetki kararlarına bağlıdır. Müşterek imza öngörülmüşse başkanın tek imzası yeterli olmaz.
Dernek başkanı maaş alabilir mi?
Kamu görevlisi olmayan yönetim ve denetim kurulu başkan ve üyelerine, miktarı genel kurul tarafından belirlenmek şartıyla ücret verilebilir. Ödemenin belge, vergi ve muhasebe düzenine uygun olması gerekir.
Dernek başkanı sigortalı olmak zorunda mıdır?
Yalnızca seçimle başkan olmak kendiliğinden 4/1-a sigortalılığı doğurmaz. Başkanlık dışında iş sözleşmesine dayalı gerçek ve bağımlı bir çalışma varsa sigortalılık ayrıca değerlendirilir.
Başkan değişikliği kaç gün içinde bildirilmelidir?
Genel kurul sonuç bildirimi ve genel kurul dışında meydana gelen organ değişiklikleri, ilgili değişikliği izleyen 45 gün içinde bildirilmelidir.
Dernek başkanı ile divan başkanı aynı kişi midir?
Hayır. Yönetim kurulu başkanı derneğin yönetim organında görev yapar. Divan başkanı ise belirli genel kurul toplantısını yönetmek üzere o toplantıda seçilir.
Resmî kaynaklar
- 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu Derneklerin kuruluşu, üyelik, genel kurul, yönetim kurulu, temsil ve organlar.
- 5253 Sayılı Dernekler Kanunu Dernek kurma hakkı, tüzük, ücret, bildirim, sorumluluk ve ceza hükümleri.
- Dernekler Yönetmeliği Genel kurul usulü, sonuç bildirimi, beyanname ve organ değişikliği işlemleri.
- Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü — Dernek Faaliyeti Başkan değişikliği ve diğer dernek uygulamalarına ilişkin resmî açıklamalar.
- Dernekler Bilgi Sistemi — DERBİS Dernek beyanname ve bildirimlerinin elektronik ortamda yürütülmesi.
Bilgilendirme notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Başkanlık, yönetim kurulu üyeliği, temsil yetkisi, ücret, sigortalılık ve bildirim süreçleri; derneğin tüzüğü, faaliyet alanı, adayın hukuki statüsü, alınan organ kararları ve somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir. İşlem yapılmadan önce güncel resmî mevzuat ve ilgili İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünün uygulaması kontrol edilmelidir.
