Yayınlanma tarihi: · Son güncellenme tarihi:
Yatırım teşvik belgesi şartlarının ihlali; desteklerin durdurulmasına, belge kapsamının revize edilmesine, fazladan yararlanılan desteklerin geri alınmasına, kısmi müeyyide uygulanmasına veya teşvik belgesinin tamamen iptal edilmesine yol açabilir. Uygulanacak sonuç, yalnız tespit edilen aykırılığın varlığına değil; ihlalin yatırımın bütününü mü yoksa belirli bir harcama veya destek unsurunu mu etkilediğine göre belirlenir.
Teşvik belgenizdeki riski geri alım süreci başlamadan değerlendirelim
Belge şartları, gerçekleşen yatırım harcamaları, makine listeleri, destek kullanımları ve tamamlama vizesi kayıtları birlikte incelenerek revizyon, kısmi müeyyide veya belge iptali riski belirlenebilir.
Teşvik belgesi ihlalinde bütün destekler otomatik olarak geri alınır mı?
Hayır. 9903 sayılı Karar, ihlalin ağırlığına göre farklı sonuçlar öngörür. Yükümlülüklerin yalnız kısmen yerine getirildiği ve belge iptalinin gerekmediği durumlarda, ihlalle bağlantılı destek kısmı geri alınabilir. Belgenin temel şartlarının kaybedilmesi, yanıltıcı belge kullanılması, asgari yatırım tutarına uyulmaması veya yatırımın süresinde tamamlanmaması gibi durumlarda ise teşvik belgesi iptal edilebilir.
- Belge değerleri ve yatırım harcamaları uygun koşullarda revize edilebilir.
- Fazladan yararlanılan destekler geri alınabilir.
- Belirli makine veya harcamalar için kısmi müeyyide uygulanabilir.
- İstihdama veya finansmana yönelik destekler durdurulabilir.
- Ağır veya yatırımın bütününü etkileyen aykırılıklarda belge iptal edilebilir.
- Geri alınacak kamu alacakları 6183 sayılı Kanun çerçevesinde takip edilebilir.
Teşvik belgesi ihlalinde hangi mevzuat uygulanır?
Yaptırım değerlendirmesine başlamadan önce teşvik belgesinin hangi karara dayanılarak düzenlendiği belirlenmelidir. 30 Mayıs 2025 tarihinde yayımlanan 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar, yeni teşvik sisteminin temel düzenlemesidir. Bu Kararın uygulanmasına ilişkin ayrıntılar ise 21 Haziran 2025 tarihinde yayımlanan 2025/1 sayılı Tebliğ’de yer alır.
Bununla birlikte 9903 sayılı Kararın geçici 2’nci maddesine göre, önceki kararlara dayanılarak düzenlenen teşvik belgeleriyle ilgili uygulamalara belgenin dayandığı karar ve bağlantılı düzenlemeler çerçevesinde devam edilir. Bu nedenle 2012/3305 sayılı Karara göre düzenlenmiş mevcut bir belge doğrudan ve yalnızca 9903 sayılı Karara göre değerlendirilmemelidir.
Somut incelemede teşvik belgesinin müracaat tarihi, düzenlenme tarihi, dayandığı karar, özel şartları, revizyonları, yatırım süresi, kullanılan destekler ve varsa programa özgü düzenlemeler birlikte dikkate alınmalıdır.
Belgenin üzerindeki hukuki dayanağı kontrol edin
9903 sayılı Karar ile 2012/3305 sayılı Kararın müeyyide yapıları benzer olmakla birlikte yatırım süreleri, destek şartları, özel program yükümlülükleri ve geri alınacak tutarın hesaplanması bakımından farklılıklar bulunabilir.
Teşvik belgesi şartlarının ihlali nedir?
Teşvik belgesi şartlarının ihlali, yatırımcının yalnızca belge üzerinde yazılı özel şartlara aykırı davranmasıyla sınırlı değildir. Karar, tebliğ, programa özgü düzenlemeler, teşvik belgesinin kayıtları, onaylı makine listeleri, yatırım süresi ve desteklerin uygulanmasına ilişkin diğer mevzuat hükümleri de yükümlülüğün kapsamına girer.
9903 sayılı Kararın 32’nci maddesine göre başlıca ihlal alanları şunlardır:
- Karar ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranılması,
- Teşvik belgesindeki kayıt ve koşulların yerine getirilmemesi,
- Teşvik belgesi veya diğer belgelerde tahrifat yapılması,
- Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlenmesi ya da kullanılması,
- Bakanlığa yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi,
- Belge kapsamındaki makine ve teçhizatın öngörülen sürelerden önce satılması veya satışına sebebiyet verilmesi,
- Yatırımın teşvik belgesinde öngörülen sürede tamamlanmaması,
- Aranıyorsa ekosistem geliştirme planının süresinde tamamlanmaması,
- Belirlenen asgari yatırım tutarının sağlanmaması.
2025/1 sayılı Tebliğ ayrıca başvuruda sunulan bilgi ve belgelerin doğruluğundan yatırımcıyı sorumlu tutar. Bilgilerin gerçeğe aykırı olduğunun yatırımın herhangi bir aşamasında tespit edilmesi, belge iptaline veya ilgili destek kısmının geri alınmasına yol açabilir.
Teşvik belgesi ihlalinde hangi yaptırımlar uygulanabilir?
Teşvik mevzuatında her aykırılık için tek ve değişmez bir yaptırım bulunmaz. Tespit edilen durumun niteliğine göre aşağıdaki sonuçlardan biri veya birkaçı gündeme gelebilir:
| Uygulanabilecek sonuç | Temel durum | Muhtemel mali etki |
|---|---|---|
| Belge veya destek revizyonu | Gerçekleşen yatırımın, müracaat tarihindeki mevzuata göre daha düşük destekle de olsa teşvik edilebilir olması | Fazladan yararlanılan destek kısmının geri alınması |
| Desteğin durdurulması | Desteğin devam şartlarının geçici veya kalıcı biçimde kaybedilmesi | Yeni destek kullanımlarının durması; duruma göre geçmiş kullanımın ayrıca incelenmesi |
| Kısmi müeyyide | Yükümlülüğün kısmen yerine getirilmemesi ancak belge iptalinin gerekmemesi | İhlalle bağlantılı makine, harcama veya destek tutarının geri alınması |
| Teşvik belgesinin iptali | Belgenin temel şartlarının kaybedilmesi veya 32’nci maddede sayılan ağır aykırılıklar | Belge kapsamında sağlanan desteklerin ilgili mevzuata göre geri alınması |
| 6183 sayılı Kanuna göre takip | Geri alınmasına karar verilen kamu alacağının süresinde ödenmemesi | Asıl alacakla birlikte uygulanabilir faiz, gecikme zammı ve cebren tahsil işlemleri |
Destek durdurulması ile destek geri alımı aynı işlem değildir
Durdurma, henüz kullanılmamış desteğin uygulanmasını kesebilir. Geri alım ise geçmişte yararlanılmış ve mevzuata aykırı olduğu belirlenen destek tutarının yatırımcıdan tahsil edilmesini ifade eder. Aynı olayda iki sonuç birlikte de uygulanabilir.
Yatırım teşvik belgesi hangi hâllerde iptal edilebilir?
Teşvik belgesinin iptali, yatırımın belgeyle kurulan destek ilişkisinin sona erdirilmesidir. İptal kararı özellikle aykırılığın yatırımın temel uygunluğunu ortadan kaldırdığı veya belgenin güvenilir dayanaklarını geçersiz hâle getirdiği durumlarda gündeme gelir.
Yatırımın temel şartlarının kaybedilmesi
Yatırım konusu, yatırım yeri, asgari sabit yatırım tutarı, kapasite, yatırım cinsi veya belgede kayıtlı diğer temel şartların yerine getirilmemesi iptal riski doğurabilir. Bununla birlikte gerçekleşen yatırım müracaat tarihindeki mevzuata göre başka bir teşvik kapsamına alınabiliyorsa önce revizyon imkânı değerlendirilmelidir.
Yanlış, yanıltıcı veya sahte belge kullanılması
Başvuru, revizyon, destek kullanımı veya tamamlama vizesinde sunulan bilgi ve belgelerin doğruluğundan yatırımcı sorumludur. Tahrifat, sahte belge, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge veya gerçeğe aykırı bilgi yalnız teşvik belgesi yönünden yaptırım doğurmaz; olayın niteliğine göre vergi, gümrük ve ceza mevzuatı bakımından ayrı süreçler de gündeme gelebilir.
Yatırımın süresinde tamamlanmaması
Yatırımın belgede kayıtlı süre ve varsa verilen ek süre içinde tamamlanması esastır. Süre bitmeden önce yatırımın fiilî durumu değerlendirilerek ek süre, revizyon veya belgenin başka bir uygulama kapsamında sonuçlandırılması imkânı bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
Asgari yatırım tutarının sağlanmaması
Gerçekleşen ve kabul edilen yatırım harcamalarının ilgili teşvik sistemi için aranan asgari tutarın altında kalması, belgenin temel şartını ortadan kaldırabilir. Bu hesapta faturaların bulunması tek başına yeterli değildir; harcamanın belge kapsamına uygunluğu, yatırım süresi, ödeme ve temin şekli ile yatırım bütünlüğü de kontrol edilir.
Makine ve teçhizatın erken veya izinsiz elden çıkarılması
Belge kapsamındaki sabit kıymetlerin izin gereken dönemde satılması, icra veya iflas işlemleri nedeniyle elden çıkması ya da satışına sebebiyet verilmesi iptal veya kısmi müeyyide riski yaratır. Satışın yalnız yatırımcının doğrudan iradesiyle yapılması şart değildir.
Kısmi müeyyide nedir ve nasıl uygulanır?
Kısmi müeyyide, teşvik belgesinin bütünüyle iptal edilmesini gerektirmeyen bir aykırılığın, yalnız ihlalle bağlantılı destek bölümüne uygulanmasıdır. 9903 sayılı Kararın 32’nci maddesinin ikinci fıkrası, yatırımcının yükümlülüklerini kısmen yerine getirmediği ancak belge iptalinin gerekmediği durumlarda ilgili destek kısmının geri alınmasını öngörür.
Kısmi müeyyide aşağıdaki örneklerde gündeme gelebilir:
- Onaylı makine listesinde bulunan belirli bir makinenin yatırım amacı dışında kullanılması,
- Yatırım konusu değiştirildikten sonra yeni yatırım konusu ile ilgisi kalmayan makine için destek kullanılması,
- Belirli bir harcamanın yatırım süresi veya belge kapsamı dışında kaldığının tespit edilmesi,
- Yatırım yeri değişikliği nedeniyle daha yüksek bölge desteklerinden fazladan yararlanılması,
- Başka bir teşvik belgesine devredilen sabit kıymetler için fazladan destek kullanılması,
- Gerçekleşen yatırımın daha düşük destek oranlarına uygun hâle gelmesi.
Kısmi müeyyidede geri alınacak tutarın, ihlalle bağlantısı kurulmadan bütün belge desteklerinin topluca geri istenmesi şeklinde hesaplanmaması gerekir. Her destek unsuru, harcama, makine, kullanım dönemi ve belge şartı ayrı ayrı eşleştirilmelidir.
Teşvik belgesi revizyonu ile müeyyide arasındaki fark nedir?
Revizyon, yatırımın değişen veya gerçekleşen durumunun mevzuata uygun biçimde teşvik belgesine işlenmesidir. Müeyyide ise mevzuata veya belge şartlarına aykırılığın mali ve idari sonucudur. Zamanında yapılan revizyon başvurusu, her durumda geçmişteki aykırılığı ortadan kaldırmasa da belgenin fiilî yatırımla uyumlu hâle getirilmesini sağlayabilir.
2025/1 sayılı Tebliğ’e göre teşvik belgesindeki sabit yatırım tutarında veya diğer bilgilerde değişiklik olması durumunda, revizyon gerekçesi ve ilgili belgelerle Bakanlığa başvurulabilir. Genel Müdürlük uygun gördüğü belgeleri revize edebilir.
9903 sayılı Kararın 29’uncu maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca tamamlama vizesi aşamasında yatırımın destek şartlarını kısmen veya tamamen sağlayamadığı tespit edilirse, yatırımın belge müracaat tarihinde geçerli mevzuata uygun olması şartıyla destekler revize edilebilir. Böyle bir revizyonda fazladan yararlanılan destekler 6183 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde geri alınır.
Sonradan revizyon talep etmek otomatik af sağlamaz
Revizyon başvurusu, daha önce mevzuata aykırı kullanılan desteği kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Başvuru tarihleri, harcamalar, destek kullanımları ve değişikliğin Bakanlık onayına tabi olup olmadığı ayrıca incelenir.
Tamamlama vizesine başvurulmazsa teşvik belgesi iptal edilir mi?
9903 sayılı Karara göre yatırımcı, belgede kayıtlı yatırım süresinin veya verilen ek sürenin bitimini takip eden üç ay içinde tamamlama vizesi için Bakanlığa başvurmalıdır. Başvurunun yapılmaması hâlinde Bakanlık yatırımcıya bildirimde bulunur.
Bu bildirimin ardından iki ay içinde tamamlama vizesi başvurusu yapılmazsa teşvik belgesi 32’nci madde kapsamında iptal edilir. Başvurunun geciktirilmesi ve belgenin daha sonra iptal edilmesi veya kısmi müeyyide uygulanması hâlinde geçen süreden kaynaklanan mali sonucun sorumluluğu yatırımcıya aittir.
Tamamlama vizesi yalnız bir kapanış işlemi değildir. Ekspertizde yatırım yeri, gerçekleşen sabit yatırım tutarı, onaylı makine listeleri, kapasite, istihdam, bina-inşaat harcamaları, izinler ve belgeye yazılan özel şartların gerçekleşip gerçekleşmediği incelenebilir.
Tamamlama vizesinden önce kontrol edilmesi gerekenler
- Yatırım süresi ve varsa ek süre sona ermiş mi?
- Başvuru için öngörülen üç aylık süre devam ediyor mu?
- Yerli ve ithal makine listeleri fiilî durumla uyumlu mu?
- Kapsam dışı, satılmış, kiralanmış veya atıl durumda makine var mı?
- Gerçekleşen sabit yatırım tutarı asgari şartı karşılıyor mu?
- Belgedeki kapasite, yatırım cinsi ve yatırım yeri doğru mu?
- Vergi, KDV, gümrük ve SGK destek kayıtları birbiriyle tutarlı mı?
- Revizyon gerektiren değişiklikler E-TUYS’a işlenmiş mi?
- Programa özgü performans veya ekosistem yükümlülükleri tamamlanmış mı?
- Tamamlama vizesi için gerekli belgeler eksiksiz mi?
Teşvikli makinenin satılması, kiralanması veya taşınması hangi sonuçları doğurur?
Sabit kıymetlerin satışı
Tamamlama vizesi yapılmamış veya tamamlama vizesi başvuru tarihinden itibaren iki yılını doldurmamış belge kapsamındaki sabit kıymetlerin satışı Bakanlık iznine tabidir. Bakanlık; yatırım bütünlüğünü, asgari yatırım tutarını ve belgenin düzenlenmesine esas şartları değerlendirerek, ilgili sabit kıymet için sağlanan desteklerin geri alınması koşuluyla satışa izin verebilir.
Tamamlama vizesi yapılmış olması şartıyla, tamamlama vizesi başvuru tarihinden itibaren iki yılını dolduran sabit kıymetlerin satışı serbesttir; bu satış nedeniyle ilgili destekler geri alınmaz veya durdurulmaz. Ancak programa veya belgeye yazılmış daha uzun ve özel bir yükümlülük varsa ayrıca kontrol edilmelidir.
Makine ve teçhizatın kiralanması
Belge kapsamındaki makine ve teçhizatın belirli koşullarla kiralanması veya başka bir yatırımcıya geçici olarak verilmesi Bakanlık iznine tabidir. Yatırımın bütünüyle başka bir firmaya işletilmek üzere kiralanması hâlinde istihdama yönelik destekler durdurulur.
Yatırım yerinin değiştirilmesi
Yatırım yeri değişiklikleri Bakanlık tarafından proje bazında değerlendirilir. Yatırım daha az desteklenen veya desteklenmeyen bir bölgeye taşınırsa, yeni bölgede sağlanabilecek desteği aşan bölüm ile yeni bölgede hiç sağlanmayan destekler geri alınabilir.
Kullanılmış makinenin amacı dışında kullanılması
2025/1 sayılı Tebliğ, kullanılmış olarak ithal edilen makine ve teçhizatın amacı dışında kullanılması hâlinde sağlanan desteklerin geri alınmasını öngörür. Kullanılmış komple tesiste ise tesisin tamamının, masrafları yatırımcıya ait olmak üzere tasfiye edilmek amacıyla gümrüklere terk edilmesi de gündeme gelebilir.
Teşvik belgesi iptalinde destekler nasıl geri alınır?
Teşvik belgesinin iptali veya kısmi müeyyide uygulanması, her destek unsurunda aynı muhasebe ve tahsil işlemini doğurmaz. Geri alınacak tutar, desteği uygulayan kurumun kayıtları ve ilgili desteğin özel mevzuatı üzerinden belirlenir.
| Destek unsuru | İncelenecek temel kayıt | Geri alımın genel görünümü |
|---|---|---|
| KDV istisnası | İstisnalı faturalar, onaylı makine listeleri ve KDV kayıtları | Geri alınacak KDV, KDV mevzuatı ve kamu alacağının tahsiline ilişkin hükümler çerçevesinde ilgili idarece takip edilir. |
| Gümrük vergisi muafiyeti | Gümrük beyannameleri, ithal makine listesi ve GTİP bilgileri | Muafiyet nedeniyle alınmayan vergiler ilgili gümrük işlemleri ve 6183 sayılı Kanun çerçevesinde takip edilebilir. |
| Vergi indirimi | İndirimli kurumlar vergisi hesapları ve yatırıma katkı tutarı | Fazladan kullanılan yatırıma katkı tutarı, vergi mevzuatındaki tarh ve tahsil hükümlerine göre değerlendirilir. |
| Faiz veya kâr payı desteği | Aracı kurum ödeme planı ve Bakanlık destek ödemeleri | Fazladan ödenen tutara, her destek ödemesinin yapıldığı tarihten itibaren 6183 sayılı Kanunun 51’inci maddesindeki gecikme zammı oranları uygulanır. |
| Makine desteği | Hak ediş, yatırım ilerleme raporu ve ödeme kayıtları | Fazladan ödenen tutar, ödeme tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanunun 51’inci maddesindeki oranlar uygulanarak geri alınır. |
| Sigorta primi destekleri | SGK bildirimleri, ilave istihdam ve destek dönemleri | Yersiz yararlanılan prim destekleri SGK kayıtları ve ilgili tahsil hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. |
| Yatırım yeri tahsisi | Tahsis kararı, sözleşme ve yatırımın gerçekleşme durumu | Tahsis işleminin iptali, taşınmazın geri alınması ve sözleşmeden doğan sonuçlar ilgili tahsis mevzuatına göre belirlenir. |
Bütün desteklere aynı tarihten aynı oran uygulanmaz
9903 sayılı Karar, fazladan ödenen faiz veya kâr payı desteği ile makine desteği için özel olarak ödeme tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanunun 51’inci maddesindeki gecikme zammı oranlarına atıf yapar. KDV, gümrük vergisi, vergi indirimi ve SGK desteklerinde ise alacağın doğumu, hesaplama dönemi ve ferileri ilgili desteğin kendi mevzuatına göre ayrıca belirlenmelidir.
Yararlanılan teşviklerin geri alım süreci nasıl işler?
-
Aykırılık tespit edilir
Tespit; E-TUYS kayıtları, tamamlama ekspertizi, Bakanlık denetimi, vergi ve gümrük kayıtları, SGK bildirimleri, diğer kamu kurumlarından gelen bilgiler veya yatırımcının revizyon başvurusu sırasında ortaya çıkabilir.
-
Bilgi ve belgeler incelenir
Bakanlık gerekli gördüğü bilgi, belge, izin, ruhsat ve açıklamaları isteyebilir. Denetim görevlilerinin inceleme taleplerinin karşılanması, belge örneklerinin verilmesi ve mahallinde incelemeye izin verilmesi zorunludur.
-
İhlalin kapsamı belirlenir
Aykırılığın belirli bir makineye, harcamaya veya destek unsuruna mı; yoksa yatırımın bütününe ve belgenin temel şartlarına mı ilişkin olduğu değerlendirilir.
-
Revizyon, kısmi müeyyide veya iptal kararı oluşturulur
Gerçekleşen yatırım mevzuata uygun biçimde sürdürülebiliyorsa revizyon; ihlal sınırlıysa kısmi müeyyide; temel şartlar kaybedilmişse belge iptali gündeme gelir.
-
Destek kullanım dökümü çıkarılır
KDV, gümrük vergisi, vergi indirimi, faiz veya kâr payı desteği, makine desteği ve SGK destekleri ilgili kurum kayıtlarıyla karşılaştırılır. Kullanılmamış destekler ile geçmişte yararlanılmış destekler ayrılır.
-
Geri alınacak tutar ve feriler hesaplanır
Asıl destek tutarı, ilgili dönemin mevzuatı, desteğin kullanıldığı veya ödendiği tarih ve desteğe özgü faiz ya da gecikme hükümleri dikkate alınarak belirlenir.
-
Alacak ilgili idarece takip edilir
Geri alınmasına karar verilen tutar, desteği uygulayan veya tahsil yetkisi bulunan kurum tarafından ilgili mevzuat ve 6183 sayılı Kanun çerçevesinde takip edilir.
-
Ödenmeyen tutar cebren tahsil aşamasına geçebilir
Kamu alacağının süresinde ödenmemesi hâlinde ödeme emri, mal bildirimi, haciz ve diğer cebren tahsil işlemleri gündeme gelebilir. Tebliğ edilen işlemin türü, yetkili idare, süreler ve başvuru yolu somut belge üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Geri alım hesabı yalnız E-TUYS belgesi üzerinden yapılmaz
Doğru hesaplama için Bakanlık kararının yanı sıra vergi beyannameleri, KDV ve gümrük kayıtları, SGK tahakkukları, banka ödeme planları, makine faturaları ve muhasebe kayıtları birlikte incelenmelidir.
Mücbir sebep veya fevkalade hâl desteklerin geri alınmasını önler mi?
2025/1 sayılı Tebliğ; yangın, deprem, su basması, kamu idarelerinin yatırımcıdan kaynaklanmayan kararları, grev, lokavt, devletçe konulan yasaklar, savaş, abluka ve yatırımcının iradesi dışındaki nedenlerle sabit kıymetlerin kullanılamaz hâle gelmesi gibi durumları belirli koşullarla mücbir sebep veya fevkalade hâl olarak kabul eder.
Mücbir sebebin kabul edilebilmesi için olayın bilinen bir durum olması veya yatırımcı tarafından resmî bilgi ve belgelerle ispatlanması gerekir. Kabul edilen mücbir sebep devam ettiği sürece ilgili süreler işlemez.
Mücbir sebep sonucunda yatırımın kısmen veya tamamen gerçekleştirilememesi hâlinde, kullanılamaz hâle gelen yatırım harcamaları için sağlanan destekler geri alınmaz; ancak durdurulur. Bu koruma, mücbir sebeple bağlantısı bulunmayan başka aykırılıkları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Teşvik belgesi ihlali riski bulunan yatırımcı ne yapmalıdır?
Aykırılık şüphesi ortaya çıktığında yalnız teşvik belgesindeki toplam yatırım tutarına bakmak yeterli değildir. Belge ile fiilî yatırım arasında ayrıntılı bir uygunluk tablosu hazırlanmalıdır.
Teşvik belgesi risk kontrol listesi
- Belgenin dayandığı karar ve uygulanacak geçiş hükümlerini belirleyin.
- Belge ve revizyonlardaki bütün özel şartları ayrı ayrı listeleyin.
- Yatırım süresi, ek süre ve tamamlama vizesi son tarihlerini kontrol edin.
- Onaylı yerli ve ithal makine listelerini fiilî envanterle karşılaştırın.
- Satılan, kiralanan, taşınan, atıl veya kullanılamaz hâle gelen kıymetleri tespit edin.
- Kabul edilebilir sabit yatırım harcamalarını dönem ve belge bazında hesaplayın.
- Asgari yatırım tutarı ile diğer sektör ve kapasite şartlarını yeniden test edin.
- Kullanılan her destek için kurum kayıtlarından ayrıntılı döküm alın.
- Aynı yatırım harcamasında başka kamu desteklerinden yararlanılıp yararlanılmadığını kontrol edin.
- Revizyon veya izin gerektiren işlemler için E-TUYS başvurusunu geciktirmeyin.
- Mücbir sebep varsa resmî kanıtları olay meydana geldiğinde toplayın.
- Olası geri alım tutarını destek türlerine göre ayrı ayrı hesaplayın.
Teşvik belgesi yaptırımlarında sık yapılan hatalar
- Her aykırılığın teşvik belgesinin tamamen iptalini gerektirdiğini düşünmek.
- Kısmi müeyyide uygulanabilecek bir durumu bütün desteklere yaymak.
- Belgenin 9903 sayılı Karara mı yoksa önceki bir karara mı dayandığını kontrol etmemek.
- Yatırım süresi dolduktan sonra revizyonun geçmişteki bütün aykırılıkları düzelteceğini varsaymak.
- Tamamlama vizesi başvuru süresini yatırım süresinin bir parçası gibi değerlendirmek.
- Makinenin muhasebe kayıtlarında bulunmasını fiilî yatırımda kullanıldığının yeterli kanıtı saymak.
- İzin alınmadan yapılan satış, kiralama, devir veya yer değişikliğini yalnız ticari işlem olarak görmek.
- Faturası bulunan bütün harcamaları teşvik belgesi kapsamında kabul etmek.
- Başka kamu destekleriyle destek çakışmasını kontrol etmemek.
- Geri alınacak bütün desteklere aynı faiz veya gecikme hesabını uygulamak.
- Vergi, gümrük, SGK ve Bakanlık kayıtlarını birbirinden bağımsız incelemek.
- Mücbir sebebi zamanında resmî belgelerle tevsik etmemek.
- E-TUYS bildirimlerini ve elektronik tebligatları düzenli takip etmemek.
Teşvik belgesi ihlali ve geri alım riskinde nasıl destek oluyoruz?
Lilyum Danışmanlık, teşvik belgesi riskini yalnız belgenin iptal edilip edilmeyeceği yönünden incelemez. Önce belgenin hukuki dayanağı, yatırım süresi, özel şartları, revizyonları ve kullanılan destekler belirlenir. Ardından gerçekleşen yatırım harcamaları, makine envanteri, faturalar, muhasebe kayıtları ve E-TUYS verileri karşılaştırılır.
İhlalin yatırımın bütününü mü yoksa belirli bir makine, harcama veya destek unsurunu mu etkilediği ayrıştırılır. Uygunsa revizyon, ek süre, izin veya tamamlama vizesi işlemleri değerlendirilir; olası kısmi müeyyide ve geri alım tutarı destek türlerine göre hesaplanır.
Bu çalışmalar, Lilyum Danışmanlığın Teşvik Danışmanlığı uzmanlık alanı altında; yatırım teşvik, mali müşavirlik ve vergilendirme kayıtları birlikte ele alınarak yürütülür.
Sık Sorulan Sorular
Teşvik belgesi şartlarından biri sağlanmazsa belge doğrudan iptal edilir mi?
Hayır. Önce aykırılığın yatırımın bütününü etkileyip etkilemediği değerlendirilir. Belge iptalinin gerekmediği ve yükümlülüğün yalnız kısmen yerine getirilmediği durumlarda ilgili destek kısmı geri alınarak kısmi müeyyide uygulanabilir.
Kısmi müeyyide ne demektir?
Kısmi müeyyide, teşvik belgesinin tamamen iptal edilmesi yerine yalnız ihlalle bağlantılı makine, harcama veya destek kısmının teşvik kapsamından çıkarılması ve fazladan yararlanılan desteğin geri alınmasıdır.
Teşvik belgesi iptal edilirse bütün destekler geri alınır mı?
Belgenin iptali hâlinde belge kapsamında sağlanan destekler ilgili mevzuata göre geri alınır. Ancak tutarın hesaplanması her destek unsurunun kullanım kayıtlarına ve özel mevzuatına göre yapılır; kullanılmamış destekler ile geçmişte yararlanılmış destekler birbirinden ayrılır.
Teşvik belgesi iptalinde faiz hangi tarihten başlar?
Başlangıç tarihi destek türüne göre değişir. 9903 sayılı Karar, fazladan ödenen faiz veya kâr payı desteği ile makine desteğinde her ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 6183 sayılı Kanunun 51’inci maddesindeki oranların uygulanmasını öngörür. Diğer desteklerde ilgili özel mevzuat incelenmelidir.
Asgari yatırım tutarı sağlanamazsa ne olur?
Asgari yatırım tutarı belgenin temel şartlarından biridir. Kabul edilen gerçekleşmiş yatırım tutarı gerekli sınırın altında kalırsa belge iptali gündeme gelebilir. Ancak yatırımın müracaat tarihindeki başka bir teşvik uygulamasına uygun olup olmadığı ve revizyon imkânı ayrıca değerlendirilmelidir.
Tamamlama vizesine geç başvurulursa teşvik belgesi iptal edilir mi?
9903 sayılı Karara göre yatırım süresi veya ek süre sonundan itibaren üç ay içinde başvuru yapılmalıdır. Başvuru yapılmazsa Bakanlık bildirimde bulunur; bildirimden sonraki iki ay içinde de müracaat edilmezse teşvik belgesi iptal edilir.
Teşvikli makine Bakanlık izni olmadan satılabilir mi?
Tamamlama vizesi yapılmamış veya tamamlama vizesi başvuru tarihinden itibaren iki yılını doldurmamış sabit kıymetlerin satışı Bakanlık iznine tabidir. İzin gereken dönemde yapılan satış, desteklerin geri alınmasına veya müeyyide uygulanmasına yol açabilir.
Teşvikli makine başka bir firmaya kiralanabilir mi?
Makine ve teçhizatın kiralanması veya başka bir yatırımcıya geçici olarak verilmesi belirli şartlarla Bakanlık iznine tabidir. Yatırımın bütünüyle başka bir firmaya işletilmek üzere kiralanması hâlinde istihdama yönelik destekler durdurulur.
Yatırım yeri değiştirilirse destekler geri alınır mı?
Yatırımın daha az desteklenen veya desteklenmeyen bir bölgeye taşınması hâlinde yeni bölgede sağlanabilecek desteği aşan kısım ile yeni bölgede bulunmayan destekler geri alınabilir. Yer değişikliği Bakanlığın proje bazındaki değerlendirmesine tabidir.
Başka bir kamu desteğinden yararlanmak teşvik belgesini etkiler mi?
9903 sayılı Karar, kural olarak aynı yatırım için diğer kamu kurumlarının destekleriyle birlikte yararlanmayı sınırlar. Kararda belirtilen istisnalar dışında destek çakışması tespit edilirse yatırım teşvik belgesi kapsamında yararlanılan destekler geri alınabilir.
Mücbir sebep hâlinde teşvikler geri alınır mı?
Usulüne uygun biçimde kabul edilen mücbir sebep nedeniyle kullanılamaz hâle gelen yatırım harcamaları için sağlanan destekler geri alınmaz; ancak durdurulur. Mücbir sebep resmî bilgi ve belgelerle ispatlanmalı ve aykırılıkla doğrudan bağlantılı olmalıdır.
Yanlış bilgi sonradan düzeltilirse yaptırım uygulanmaz mı?
Sonradan düzeltme yapılması yaptırımın kendiliğinden ortadan kalkmasını sağlamaz. Bilginin niteliği, desteğe etkisi, ne zaman düzeltildiği, gerçeğe aykırı destek kullanılıp kullanılmadığı ve Bakanlığın revizyon kararı birlikte değerlendirilir.
Teşvik belgesi revizyonu geçmişte kullanılan destekleri korur mu?
Revizyon geçmişteki bütün destek kullanımlarını otomatik olarak korumaz. Revize edilen şartlara göre fazladan yararlanıldığı belirlenen destekler geri alınabilir. Revizyonun kapsamı ve yürürlük tarihi ayrıca incelenmelidir.
Geri alınan teşvik borcu ödenmezse ne olur?
Kesinleşen ve süresinde ödenmeyen kamu alacağı 6183 sayılı Kanun çerçevesinde takip edilebilir. Ödeme emri, mal bildirimi, haciz ve diğer cebren tahsil işlemleri gündeme gelebileceğinden tebliğ edilen işlemin süresi ve başvuru yolu gecikmeden incelenmelidir.
Resmî Kaynaklar
- 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar Müeyyide, belge iptali, kısmi geri alım, sabit kıymetlerin satışı, yatırım yeri değişikliği, tamamlama vizesi ve desteklere ilişkin temel hükümleri içerir.
- Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin 2025/1 Sayılı Tebliğ Belge revizyonu, yatırım konusu değişikliği, finansal kiralama, tamamlama vizesi, mücbir sebep ve bilgi-belge sorumluluğunu düzenler.
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Geri alınmasına karar verilen kamu alacaklarının gecikme zammı, ödeme emri ve cebren tahsil süreçlerinin genel çerçevesini belirler.
- 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar 9903 sayılı Karardan önceki kararlara dayanılarak düzenlenmiş teşvik belgelerinin müeyyide ve geri alım incelemelerinde belgenin dayanağına göre dikkate alınır.
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yatırım Teşvik Sistemleri Yatırım teşvik sistemine ilişkin güncel mevzuat, uygulama belgeleri ve Bakanlık açıklamalarını içerir.
