Teknoparklarda kurumlar vergisi kazanç istisnasının doğru hesaplanması, yalnızca dönem sonunda gelirlerden giderlerin çıkarılmasıyla sağlanamaz. Asıl ihtiyaç, istisna kapsamındaki ve dışındaki faaliyetlerin gelir ve gider merkezleriyle ayrı izlenmesi, gider faturalarının muhasebeye ulaşmadan önce işletme tarafından açıklanması ve müşterek giderlerin mevzuata uygun dağıtılmasıdır. Bu rehber, söz konusu kayıt düzeninin nasıl kurulacağını ve hesaplanan tutarların istisna kazanç hesaplama aracına nasıl aktarılacağını uygulamalı olarak açıklar.
AR-GE VE TEKNOPARK DANIŞMANLIĞI
İstisna kazanç hesabınızı destekleyen bir kayıt düzeni kurun
Proje, gelir ve gider merkezlerinin oluşturulması; belge onay akışı ve vergi istisnasına ilişkin muhasebe kontrolleri için Lilyum Danışmanlık hizmetlerini inceleyebilirsiniz.
KISA ÖZET
Teknopark istisna kazancı nasıl hesaplanır?
Önce istisna kapsamındaki faaliyetlerin hasılatı ve bunlara doğrudan ait maliyet ve giderler ayrılır. İstisna dışı faaliyetler ayrı izlenir. Her iki faaliyetle ilgili müşterek genel giderler, ilgili faaliyetlerin cari yılda oluşan maliyetleri oranında dağıtılır. İstisna faaliyetinin kazancı, ilgili hasılattan o faaliyete yüklenmesi gereken maliyet ve giderlerin indirilmesiyle bulunur.
- Giderin kullanım yeri işletme veya proje yetkilisince belirlenir; hesaplama aracı bu kararı vermez.
- Fatura üzerindeki onay ve açıklama, muhasebe ayrımını destekler; tek başına istisna hakkı oluşturmaz.
- Müşterek genel giderler için hasılat değil, mevzuattaki maliyet dağıtım esası uygulanır.
- Ortak kullanılan bazı amortismana tabi kıymetler ve özel istisna şartları ayrıca değerlendirilir.
Teknoparklarda kurumlar vergisi kazanç istisnasının kapsamı nedir?
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu'nun geçici 2. maddesine göre, bölgede faaliyet gösteren mükelleflerin münhasıran bölgedeki yazılım, tasarım ve AR-GE faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar, ilgili koşulları sağlamak kaydıyla 31 Aralık 2028'e kadar gelir veya kurumlar vergisinden istisnadır. İstisna, şirketin bütün kazançlarına değil, kapsamı belirlenen faaliyetlerden doğan kazanca ilişkindir.
Bu nedenle teknoparkta yer almak tek başına bütün satışların istisna kapsamında olduğu anlamına gelmez. Onaylı proje ve faaliyet kayıtları, sözleşmeler, teslimin niteliği, varsa gayrimaddi hak şartları ve ilgili mevzuat birlikte incelenir. Örneğin bağımsız donanım ticareti veya kapsam dışı hizmetlerden doğan kazanç, sadece teknopark şirketince elde edildiği için istisnaya dönüşmez.
Önemli ayrım
İstisna tutarı hasılat değil kazançtır. İstisna kapsamındaki faaliyetlerin gelirlerinden bu faaliyetlere ait doğrudan maliyetler, giderler ve uygun şekilde dağıtılan müşterek giderler düşülmelidir.
Gelir ve gider merkezleri nasıl kurulmalı?
Teknopark muhasebesinde temel çözüm, istisna hesabını yıl sonunda geriye dönük kurgulamak yerine, gelir ve giderlerin ilk kayıt anından itibaren faaliyet merkezlerine bağlanmasıdır. Merkezler işletmenin proje yapısına göre alt kırılımlara ayrılabilir.
| Merkez | İçerik | Örnek alt izleme |
|---|---|---|
| 01 — İstisna kapsamı | İstisnaya uygun faaliyet hasılatı, doğrudan maliyet ve giderleri | 01-A Yazılım projesi; 01-B Tasarım projesi |
| 02 — İstisna dışı | Kapsam dışındaki faaliyet hasılatı, doğrudan maliyet ve giderleri | 02-A Donanım satışı; 02-B Bağımsız hizmet |
| 03 — Müşterek | Her iki faaliyet grubuyla ilgili, doğrudan ayrıştırılamayan genel giderler | 03-A Genel yönetim; 03-B Ortak hizmetler |
Bu kodlar bir işletme içi yönetim önerisidir; mevzuatta zorunlu tutulmuş hesap kodları değildir. Mevcut tek düzen hesap planı, şirketin kullandığı muhasebe yazılımı ve proje kodlarıyla uyumlu alt hesaplar veya masraf merkezleri oluşturulabilir.
Gelir merkezi ile gider merkezi neden birlikte izlenmeli?
Gelirin hangi projeden doğduğu genellikle sözleşme, satış faturası ve proje kayıtlarından belirlenebilir. Buna karşılık dışarıdan alınan bir hizmetin gerçek kullanım yeri faturanın açıklamasından anlaşılamayabilir. Bu nedenle giderin ait olduğu faaliyet, mümkünse hizmeti talep eden işletme birimince belgelenmelidir.
Gider faturaları muhasebeye gelmeden önce nasıl onaylanmalı?
Gider faturalarının hangi merkeze ait olduğunu öncelikle mal veya hizmeti kullanan işletme birimi belirlemelidir. Muhasebe birimi, faturanın görünüşünden hareketle proje kullanımını tahmin etmek zorunda bırakılmamalıdır.
1. Talep ve teslim bilgisi
Mal veya hizmeti hangi birimin, hangi iş için talep ettiği kaydedilir. Proje kodu biliniyorsa satın alma aşamasında belirtilir.
2. İşletme onayı
Birim yöneticisi veya proje sorumlusu faturayı 01, 02 ya da 03 numaralı merkeze bağlar; kullanım amacını kısa bir açıklamayla belirtir.
3. Muhasebe kontrolü
Muhasebe birimi fatura, sözleşme, proje ve kullanım kayıtlarıyla açıklamanın tutarlılığını kontrol eder. Belirsiz belgeler açıklama için iade edilir.
4. Alt hesap ve dönem sonu raporu
Onaylanan belge ilgili gider merkezinde izlenir. Dönem sonunda merkez toplamları ve müşterek gider dağıtım çalışma kâğıdı alınır.
Kaşe veya dijital onay formunda hangi alanlar bulunmalı?
Örnek gider merkezi onay alanları
- Fatura tarihi, numarası ve satıcı bilgisi
- 01 — İstisna kapsamı / 02 — İstisna dışı / 03 — Müşterek / İnceleme gerekli
- Proje veya faaliyet kodu
- Giderin kullanım amacı ve gerektiğinde paylaşım açıklaması
- Kontrol eden kişinin adı, onay tarihi ve imzası veya dijital onay izi
Kâğıt faturada arka yüz kaşesi kullanılabilir. E-fatura ve e-arşiv faturalarında ise belgenin özgünlüğünü bozmayan, faturayla ilişkilendirilmiş elektronik onay kaydı tercih edilebilir. Her iki durumda da açıklamanın dayanağı olan satın alma talebi, sözleşme veya kullanım kaydı saklanmalıdır.
Kaşe, vergi mevzuatının zorunlu formu değildir
Bu yöntem işletme içi kontrol ve belge akışı önerisidir. Kaşede işaretlenen seçenek, giderin hukuki niteliğini kendiliğinden değiştirmez; gerçeğe uygunluk ve mevzuata uyum ayrıca incelenir.
Muhasebe sistemi gelir ve gider merkezlerini nasıl izlemeli?
Muhasebe sistemi, istisna kapsamındaki hasılatı, doğrudan maliyet ve giderleri, istisna dışı faaliyetleri ve müşterek genel giderleri ayrı raporlayabilmelidir. Tek düzen hesap planında uygun hesapların altında alt hesap, proje kodu veya masraf merkezi kullanılabilir.
| İzlenecek unsur | Önerilen rapor kırılımı | Kontrol belgesi |
|---|---|---|
| İstisna hasılatı | Proje ve faaliyet bazında satış geliri | Sözleşme, proje kaydı, satış faturası |
| İstisna doğrudan gideri | İlgili proje/merkez maliyeti | İşletme onayı, fatura, kullanım belgesi |
| İstisna dışı hasılat ve gider | Ayrı faaliyet ve maliyet merkezi | Fatura, faaliyet ve teslim kayıtları |
| Müşterek giderler | Dağıtıma tabi ortak gider havuzu | Dağıtım çalışma kâğıdı |
| Ortak sabit kıymet amortismanı | Kullanım süresi esaslı ayrı takip | Kullanım günü ve envanter kayıtları |
Örneğin 600 ve 740 gibi hesapların işletmenin maliyet sistemine uygun alt kırılımları; 770 genel yönetim giderleri altında ise faaliyet ve müşterek gider merkezleri oluşturulabilir. Bu kodlama örneği her işletmeye otomatik uygulanacak yevmiye kaydı değildir. Üretim/hizmet maliyet sistemine göre hesap planı ayrıca tasarlanmalıdır.
Müşterek genel giderler hangi esasa göre dağıtılır?
İstisna kapsamındaki ve dışındaki faaliyetler birlikte yürütülüyorsa, müşterek genel giderler ilgili faaliyetlerin cari yılda oluşan maliyetlerinin birbirine oranı esas alınarak dağıtılır. Bu kural, 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 5.12.2.5 bölümünde yer alır.
İstisna faaliyeti dağıtım oranı = İstisna faaliyetine ait cari yıl maliyetleri / Her iki faaliyet grubunun dağıtıma esas toplam cari yıl maliyetleri. Bu oran, dağıtıma tabi müşterek genel giderlere uygulanır. Hasılat oranı esas alınmaz.
Giderin tamamını doğrudan ilgili faaliyete bağlamak mümkünse müşterek havuza aktarılmamalıdır. Müşterek havuz da bütün belirsiz faturaların otomatik toplandığı bir alan hâline getirilmemelidir. Gider niteliği ve dayanak kayıtları önce işletme tarafından açıklanmalıdır.
Ortak kullanılan sabit kıymetlerin amortismanı
İstisna kapsamındaki ve dışındaki işlerde müştereken kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları, her bir işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır. Kullanım süresi tespit edilemiyorsa ilgili amortismanlar müşterek genel giderlerle birlikte dağıtıma tabi tutulur. Bu nedenle kullanım günleri bilinen amortismanları aşağıdaki genel gider hesaplama aracına doğrudan eklememek gerekir.
Örnek: Teknoparkta istisna kazanç nasıl hesaplanır?
ABC Yazılım A.Ş.'nin 2026 hesap döneminde istisna kapsamına giren yazılım faaliyeti ve istisna dışı ticari faaliyetleri bulunduğunu varsayalım. Aşağıdaki tutarlar tamamen örnektir. Örnekte özel gayrimaddi hak sınırlamaları, ortak kullanılan sabit kıymetlerin kullanım gününe göre amortisman dağıtımı ve diğer vergi düzeltmeleri bulunmadığı kabul edilmiştir.
| Kalem | 01 — İstisna | 02 — İstisna dışı | 03 — Müşterek |
|---|---|---|---|
| Gelir | 3.000.000,00 | 1.600.000,00 | — |
| Doğrudan maliyetler | 1.200.000,00 | 800.000,00 | — |
| Müşterek genel giderler | — | — | 300.000,00 |
Dağıtıma esas toplam maliyet 2.000.000,00; istisna faaliyetinin maliyet payı %60; istisna dışı faaliyetin payı %40'tır. Böylece 300.000,00 müşterek genel giderin 180.000,00'ı istisna faaliyetine, 120.000,00'ı istisna dışı faaliyete yüklenir.
| Hesaplama | İstisna faaliyeti | İstisna dışı faaliyet |
|---|---|---|
| Gelir | 3.000.000,00 | 1.600.000,00 |
| Doğrudan maliyet | (1.200.000,00) | (800.000,00) |
| Müşterek gider payı | (180.000,00) | (120.000,00) |
| Hesaplanan kazanç | 1.620.000,00 | 680.000,00 |
Sonuç: Bu varsayımlar altında istisna faaliyetine ilişkin hesaplanan kazanç 1.620.000,00; istisna dışı faaliyet kazancı 680.000,00 ve toplam ticari sonuç 2.300.000,00'dır. İstisna dışı faaliyet kazancı, tek başına nihai kurumlar vergisi matrahı değildir.
Teknopark istisna kazanç hesaplama aracı
İşletmenizce önceden belirlenmiş gelir ve gider merkezi toplamlarını girin. Araç, müşterek genel giderleri maliyet oranına göre dağıtarak faaliyet bazında kazanç veya zararı hesaplar; giderin hangi merkeze ait olduğunu kendisi belirlemez.
İstisna faaliyetine dağıtılan müşterek gider
—İstisna dışı faaliyete dağıtılan müşterek gider
—İstisna kapsamındaki kazanç / zarar
—İstisna dışındaki kazanç / zarar
—Bu sonuç genel bilgilendirme amaçlıdır. Nihai değerlendirme için güncel mevzuat, resmî kayıtlar ve somut durum birlikte kontrol edilmelidir.
💡 Geri Bildirim: Hesaplama aracıyla ilgili bir geliştirme öneriniz veya mevzuat bildirimi için lütfen info@lilyumdanismanlik.com adresinden bize ulaşın.
Hesaplama aracının sınırları ve özel durumlar
Araç yalnızca beş ana merkez toplamı ve genel giderlerin maliyet esaslı dağıtımıyla hesap yapar. Gelir veya giderin hangi merkeze ait olduğunu belirlemez. Müştereken kullanılan sabit kıymetlerin kullanım gününe göre dağıtılması gereken amortismanlarını, projeye özgü vergi düzeltmelerini, gayrimaddi hak kazancı sınırlamalarını, negatif kazançların vergisel işlemlerini, girişim sermayesine aktarım yükümlülüğünü ve yurt içi asgari kurumlar vergisini otomatik olarak hesaplamaz. Doğrudan maliyet toplamı sıfırsa dağıtım oranı bu modelle kurulamaz.
İstisna kazanç hesabında ayrıca değerlendirilmesi gereken durumlar
Beş girdili hesaplama modeli standart müşterek genel gider dağıtımını gösterir. Ancak gerçek beyan sürecinde faaliyet niteliği, proje zararları, amortismanlar ve bazı özel yasal sınırlamalar sonucu değiştirebilir.
İstisna kapsamındaki faaliyetler zarar ederse
İstisna faaliyetinden doğan zarar, istisna kapsamı dışındaki faaliyet kazançlarından indirilemez. Araç negatif istisna faaliyet sonucunu bilgi olarak gösterir; bu sonucu istisna dışı kârdan mahsup ederek otomatik matrah üretmez.
Gayrimaddi haklardan elde edilen kazançlar
Yazılım ve AR-GE sonucunda oluşan gayrimaddi hakların satışı, devri veya kiralanmasından doğan kazançlarda tescil, kayıt, bildirim ve nitelikli harcama esasına dayanan özel şartlar söz konusu olabilir. Bu işlemler için hesaplama aracının genel sonucu tek başına yeterli değildir.
Girişim sermayesine aktarım yükümlülüğü
4691 sayılı Kanun'un ek 3. maddesi kapsamında 2026 yılından itibaren uygulanmak üzere 10803 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yıllık beyannamede istisna edilen kazanç tutarı eşiği 5.000.000, aktarım oranı %3 ve yıllık aktarım üst sınırı 100.000.000 olarak belirlenmiştir. Bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği ve yatırım yükümlülüğünün süresinde yerine getirilip getirilmediği ayrıca takip edilmelidir. Örnek aracımız bu aktarımı hesaplamaz.
Yurt içi asgari kurumlar vergisi
4691 sayılı Kanun'un geçici 2. maddesindeki kazanç istisnası, yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahına ulaşılırken indirilebilen istisnalar arasındadır. Bununla birlikte şirketin nihai vergi yükü, ilgili hesap dönemine ait bütün matrah ve vergi düzenlemeleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Bordro teşvikleri bu rehberin kapsamında değildir
AR-GE ve tasarım personelinin ücretleri üzerinden sağlanan gelir vergisi stopajı, damga vergisi ve sigorta primi teşvikleri ayrı bir bordro ve teşvik değerlendirmesi gerektirir. Bu sayfadaki araç yalnızca faaliyet kazancının ayrıştırılması ve müşterek genel gider dağıtımı amacıyla hazırlanmıştır.
Dönem sonunda hangi kontroller yapılmalı?
İstisna kazanç hesaplamasına geçmeden önce muhasebe, proje ve işletme yönetimi kayıtlarının birbiriyle uyumlu olduğu kontrol edilmelidir.
Dönem sonu uygulama kontrolü
- İstisna kapsamındaki projeler ve gelir belgeleri eşleştirildi mi?
- İstisna dışı gelirler ayrı faaliyet kodlarında izlendi mi?
- Gider faturalarının kullanım yeri işletme yetkililerince açıklandı mı?
- Doğrudan giderler ve müşterek genel giderler ayrı raporlandı mı?
- Dağıtım oranında cari yılda oluşan faaliyet maliyetleri kullanıldı mı?
- Ortak sabit kıymetlerde kullanım günleri ve amortismanlar ayrıca kontrol edildi mi?
- İstisna faaliyet zararları, istisna dışı kazançlardan düşülmeden izlendi mi?
- Özel gayrimaddi hak koşulları ve varsa girişim sermayesine aktarım yükümlülüğü değerlendirildi mi?
- Hesaplama çalışma kâğıdı, fatura onayları ve proje belgeleri saklandı mı?
Teknopark istisna kazancı hesabında sık yapılan hatalar
En sık karşılaşılan sorunlar, dönem içinde belge akışının kurgulanmaması ve yıl sonunda yalnızca toplam rakamlar üzerinden istisna hesabı yapılmasıdır.
- Teknopark şirketinin bütün gelirlerini kendiliğinden istisna kapsamında kabul etmek.
- Faturanın kullanım yerini araştırmadan bütün giderleri müşterek gider havuzuna toplamak.
- Gider merkezini yalnızca muhasebecinin fatura açıklamasından tahmin etmesini beklemek.
- Müşterek genel giderleri mevzuattaki maliyet oranı yerine hasılat oranıyla dağıtmak.
- Kullanım süresi bilinen ortak sabit kıymet amortismanlarını doğrudan genel gider dağıtımına almak.
- İstisna faaliyet zararını istisna dışı kazançla mahsup etmek.
- Gider merkezi kaşesini yeterli vergisel kanıt sanmak; destekleyici belgeleri saklamamak.
- Gayrimaddi hak işlemlerinin özel şartlarını ve dönemsel yükümlülükleri göz ardı etmek.
Sık Sorulan Sorular
1. Teknopark kazanç istisnası satış tutarına mı, kâra mı uygulanır?
İstisna, şartları sağlayan faaliyetlerden elde edilen kazanca uygulanır. İlgili hasılattan bu faaliyetlere ait maliyet ve giderler düşülerek kazanç hesaplanır.
2. Teknopark şirketinin bütün gelirleri istisna kapsamında mıdır?
Hayır. 4691 sayılı Kanun'da belirtilen bölgedeki yazılım, tasarım ve AR-GE faaliyetlerinden elde edilen ve gerekli şartları sağlayan kazançlar istisna kapsamındadır; diğer faaliyetlerin niteliği ayrıca değerlendirilir.
3. Gelen gider faturasının hangi faaliyete ait olduğuna kim karar vermeli?
Mal veya hizmeti fiilen kullanan işletme birimi ya da proje sorumlusu kullanım yerini açıklamalı; muhasebe birimi bu açıklamayı ve dayanak belgeleri kontrol ederek kayıtları oluşturmalıdır.
4. Fatura arkasına gider merkezi kaşesi basmak zorunlu mudur?
Hayır. Kaşe, önerilen işletme içi kontrol yöntemidir. Elektronik faturalarda aynı işlevi belgeyle ilişkilendirilmiş dijital onay formu görebilir.
5. Giderin hangi projeye ait olduğu bilinmiyorsa doğrudan müşterek gider yazılabilir mi?
Belirsizlik tek başına bir gideri müşterek gider yapmaz. Önce ilgili işletme biriminden açıklama ve kanıtlayıcı kayıt istenmeli; gerçek müşterek niteliği bulunan giderler ayrı izlenmelidir.
6. Müşterek genel giderler ciroya göre mi dağıtılır?
Hayır. 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'ne göre, istisna kapsamındaki ve dışındaki faaliyetlerle ilgili cari yılda oluşan maliyetlerin birbirine oranı esas alınır.
7. Ortak kullanılan makinenin amortismanı nasıl dağıtılır?
İlgili makinenin farklı işlerde kullanıldığı gün sayısı tespit edilebiliyorsa amortisman buna göre dağıtılır. Kullanım süresi belirlenemiyorsa mevzuattaki müşterek gider dağıtım esası gündeme gelir.
8. İstisna kapsamındaki proje zarar ederse ne olur?
İstisna faaliyetinden doğan zarar, istisna dışı faaliyet kazancından indirilemez. Faaliyet sonuçları bu nedenle ayrı takip edilmelidir.
9. Birden fazla AR-GE projesi varsa ayrı proje kodu açılmalı mı?
Proje bazlı alt izleme, gelir ve doğrudan giderlerin belgelerle eşleştirilmesini kolaylaştırır. Ancak alt kodların düzeyi, işletmenin gerçek proje yapısına ve muhasebe sistemine göre belirlenmelidir.
10. Hesaplama aracı gider faturalarını otomatik sınıflandırır mı?
Hayır. Araç işletmenin önceden belirlediği merkez toplamlarını kullanır; giderin hukuki niteliğini, kullanım yerini veya istisnaya uygunluğunu tespit etmez.
11. Hesaplanan istisna kazanç doğrudan beyannameye yazılabilir mi?
Hayır. Özel gayrimaddi hak hükümleri, amortisman dağıtımı, varsa diğer sınırlamalar ve dönemsel vergisel düzeltmeler kontrol edilmeden araç sonucu nihai beyan tutarı kabul edilmemelidir.
12. Girişim sermayesine aktarım yükümlülüğü hangi durumda kontrol edilir?
4691 sayılı Kanun'un ek 3. maddesi ile ilgili yıl için geçerli Cumhurbaşkanı Kararı hükümlerine göre, yıllık beyanname üzerinden istisna edilen kazanç tutarı ilgili eşiğe ulaşıyorsa yükümlülük ayrıca değerlendirilir. 2026 için eşik 5.000.000, aktarım oranı %3'tür.
Resmî Kaynaklar
- 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu — geçici madde 2Kazanç istisnasının konusu ve süresi.
- Gelir İdaresi Başkanlığı özelgesi1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 5.12.2.5 bölümündeki müşterek genel gider ve amortisman dağıtım esasları.
- 4691 sayılı Kanun — ek madde 3Girişim sermayesine aktarım yükümlülüğünün kanuni dayanağı.
- 10803 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı1 Ocak 2026 itibarıyla girişim sermayesine aktarım eşiği, oranı ve üst sınırı.
- GİB — Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi RehberiKazanç istisnalarının asgari kurumlar vergisi karşısındaki durumu.
Bilgilendirme Notu
Bu rehber ve hesaplama aracı genel bilgilendirme amaçlıdır. Gider merkezleri, kaşe ve onay formu örnekleri önerilen iç kontrol uygulamalarıdır; mevzuatta zorunlu resmî belge olarak düzenlenmiş değildir. İstisna hakkı ve beyan edilecek tutar belirlenirken yürürlükteki mevzuat, proje ve sözleşme kayıtları, gerçek kullanım bilgileri ve somut işlem özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
