Yayınlanma tarihi: · Son güncellenme tarihi:
Serbest meslek makbuzu hesaplama işlemi; tarafların üzerinde anlaştığı tutarın KDV ve gelir vergisi stopajı karşısındaki niteliğine göre yapılır. “KDV hariç, stopaj dahil” olarak belirlenen 10.000 TL ile “KDV ve stopaj hariç” olarak belirlenen 10.000 TL aynı anlama gelmez. Bu nedenle sözleşme, e-Serbest Meslek Makbuzu ve banka ödemesi arasında tutarlılık sağlanması gerekir.
Serbest meslek makbuzunda hangi tutarlar hesaplanır?
- Brüt serbest meslek hizmet bedeli belirlenir.
- Gelir vergisi stopajı, brüt hizmet bedeli üzerinden hesaplanır.
- KDV, kural olarak brüt hizmet bedeli üzerinden hesaplanır.
- Stopaj, hizmeti alan tarafından serbest meslek erbabı adına beyan edilir.
- Serbest meslek erbabına yapılacak banka ödemesi hesaplanır.
- İşletmenin toplam nakit çıkışı ayrıca gösterilir.
Serbest meslek makbuzu nedir?
Serbest meslek makbuzu; serbest meslek erbabının mesleki faaliyeti karşılığında tahsil ettiği tutar için düzenlediği belgedir. Elektronik serbest meslek makbuzu da kâğıt makbuzla aynı hukuki nitelikte olup elektronik ortamda düzenlenir.
Avukat, mali müşavir, mühendis, mimar, danışman, hekim ve benzeri serbest meslek erbabından hizmet alan işletmeler bakımından yalnız banka hesabına yatırılacak tutarın bilinmesi yeterli değildir. Brüt ücretin, stopajın, KDV’nin ve toplam ödeme yükünün ayrı ayrı belirlenmesi gerekir.
Gelir vergisi stopajı ile KDV arasındaki fark nedir?
Gelir vergisi stopajı, serbest meslek erbabının brüt hizmet bedelinden kesilen ve hizmeti alan tarafından onun adına vergi dairesine beyan edilip ödenen vergidir. Stopaj, serbest meslek erbabına ayrıca ödenen bir tutar değildir.
KDV ise serbest meslek hizmetinin bedeli üzerinden hesaplanan dolaylı vergidir. KDV, makbuzda hizmet bedelinden ayrı gösterilir. Kanuni indirim şartlarının sağlanması hâlinde hizmeti alan işletme tarafından indirim konusu yapılabilmesi mümkündür.
| Konu | Gelir vergisi stopajı | KDV |
|---|---|---|
| Hesaplama matrahı | Brüt hizmet bedeli | Brüt hizmet bedeli |
| Ekonomik işleyiş | Serbest meslek erbabının ücretinden kesilir | Hizmet bedeline eklenir |
| Beyan eden taraf | Stopaj sorumluluğu bulunan hizmet alıcısı | Serbest meslek erbabı |
| İndirim veya mahsup | Serbest meslek erbabının yıllık vergisinden mahsup edilebilir | Şartları sağlayan işletme tarafından indirim konusu yapılabilir |
Serbest meslek makbuzu hesaplama türleri ne anlama gelir?
Hesaplama türü, girilen tutarın brüt hizmet bedeli mi, net ücret mi yoksa KDV dahil toplam tutar mı olduğunu belirler.
KDV hariç, stopaj dahil
Girilen tutar KDV hariç brüt hizmet bedelidir. Stopaj bu tutarın içinden kesilir; KDV brüt tutarın üzerine eklenir.
KDV ve stopaj hariç
Girilen tutar, serbest meslek erbabına stopajdan sonra KDV dışında kalması kararlaştırılan net ücrettir. Net tutar önce brütleştirilir, ardından KDV hesaplanır.
KDV ve stopaj dahil
Girilen tutar KDV dahil toplam ödeme yükünü ifade eder. KDV tutarın içinden ayrıştırılır; stopaj bulunan brüt hizmet bedeli üzerinden hesaplanır.
KDV dahil, stopaj hariç
Girilen tutar, stopaj kesildikten sonra serbest meslek erbabına KDV dahil ödenecek tutardır. Brüt hizmet bedeli KDV ve stopaj oranları birlikte dikkate alınarak bulunur.
10.000 TL üzerinden örnek serbest meslek makbuzu hesaplamaları
Aşağıdaki örneklerde gelir vergisi stopajı ve KDV oranı %20 kabul edilmiştir. Somut işlemde yürürlükteki oranların ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
KDV hariç, stopaj dahil 10.000 TL
| Hesaplama kalemi | Tutar |
|---|---|
| Brüt hizmet bedeli | 10.000,00 TL |
| Stopaj | 2.000,00 TL |
| Stopaj sonrası net ücret | 8.000,00 TL |
| KDV | 2.000,00 TL |
| Serbest meslek erbabına ödeme | 10.000,00 TL |
| Toplam nakit çıkışı | 12.000,00 TL |
KDV ve stopaj hariç 10.000 TL
Bu hesaplama biçiminde 10.000 TL, stopaj sonrasında KDV dışında kalması istenen net ücrettir. Net tutarın %20 stopaj oranına göre brütleştirilmesi sonucunda brüt hizmet bedeli 12.500 TL olur.
| Hesaplama kalemi | Tutar |
|---|---|
| Brüt hizmet bedeli | 12.500,00 TL |
| Stopaj | 2.500,00 TL |
| Stopaj sonrası net ücret | 10.000,00 TL |
| KDV | 2.500,00 TL |
| Serbest meslek erbabına ödeme | 12.500,00 TL |
| Toplam nakit çıkışı | 15.000,00 TL |
Nakit çıkışı ile maliyet aynı değildir
KDV’nin kanuni şartlarla indirim konusu yapılabildiği işlemlerde, işletmenin toplam nakit çıkışı ile KDV indirimi sonrasındaki ekonomik maliyeti birbirinden farklı olabilir.
Serbest meslek erbabıyla sözleşme yapılırken nelere dikkat edilmelidir?
Sözleşme kontrol listesi
- Kararlaştırılan ücretin brüt mü, net mi olduğu yazılmalıdır.
- KDV’nin bedele dahil mi yoksa ayrıca mı olduğu belirtilmelidir.
- Stopajın kararlaştırılan tutarın içinde olup olmadığı açıklanmalıdır.
- Serbest meslek erbabının hesabına yatırılacak tutar gösterilmelidir.
- Stopajın hizmeti alan tarafından beyan edileceği düzenlenmelidir.
- Vergi oranı değişikliklerinin sözleşmeye etkisi belirlenmelidir.
- Varsa masraf, yol, konaklama ve benzeri giderlerin durumu ayrılmalıdır.
- KDV tevkifatı yönünden ayrıca inceleme gerekip gerekmediği kontrol edilmelidir.
Brüt ücret üzerinden anlaşma örneği
Aylık brüt serbest meslek hizmet bedeli, KDV hariç ve gelir vergisi stopajı dahil olmak üzere 10.000 TL’dir. Gelir vergisi stopajı bu tutar üzerinden kesilerek hizmeti alan tarafından ilgili vergi dairesine beyan edilip ödenir. KDV, brüt hizmet bedeli üzerinden yürürlükteki oranda ayrıca hesaplanır.
Net ücret üzerinden anlaşma örneği
Serbest meslek erbabına ödenecek aylık net mesleki ücret, KDV hariç 10.000 TL’dir. Bu tutar, gelir vergisi stopajından sonra kalan net ücreti ifade eder. Hizmet bedeli yürürlükteki stopaj oranına göre brütleştirilir; KDV bulunan brüt tutar üzerinden ayrıca hesaplanır.
Sözleşmede yalnızca “ücret 10.000 TL’dir” ifadesine yer verilmesi, tarafların farklı hesaplama biçimlerini esas almasına neden olabilir. En güvenli yaklaşım, ücretin niteliğini ve örnek hesaplamayı sözleşmede birlikte göstermektir.
KDV tevkifatı ile gelir vergisi stopajı aynı mıdır?
Hayır. Gelir vergisi stopajı, serbest meslek kazancı üzerinden yapılan gelir vergisi kesintisidir. KDV tevkifatı ise KDV’nin belirli bir bölümünün veya tamamının hizmeti alan tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmesine ilişkin ayrı bir uygulamadır.
KDV tevkifatı; hizmetin niteliğine, hizmeti alanın statüsüne ve KDV mevzuatındaki güncel düzenlemelere göre değerlendirilir. Bu nedenle gelir vergisi stopajının bulunması, kendiliğinden KDV tevkifatı uygulanacağı anlamına gelmez.
Serbest meslek makbuzu hesaplamasında sık yapılan hatalar
Net ve brüt tutarı ayırmamak
Sözleşmedeki tutarın brüt hizmet bedeli mi yoksa stopaj sonrası net ücret mi olduğu belirtilmediğinde ödeme uyuşmazlığı doğabilir.
KDV ve stopaj oranları eşitse birbirini götürdüğünü düşünmek
KDV ile stopaj farklı vergilerdir. Oranların aynı olması, her hesaplama türünde banka ödemesinin veya toplam maliyetin değişmeyeceği anlamına gelmez.
Stopajı serbest meslek erbabına ödemek
Stopaj, hizmeti alan tarafından serbest meslek erbabı adına vergi dairesine beyan edilip ödenir; makbuz sahibine ayrıca ödenmez.
KDV tevkifatını hiç değerlendirmemek
Hizmetin ve hizmet alıcısının niteliğine göre KDV tevkifatı ayrıca gündeme gelebilir. Standart makbuz hesabı bu değerlendirmeyi tek başına karşılamaz.
Nakit çıkışını doğrudan gider saymak
İndirilebilir KDV şartlarının sağlandığı işlemlerde nakit çıkışı ile vergi sonrası ekonomik maliyet aynı olmayabilir.
Lilyum Danışmanlık nasıl destek olur?
Lilyum Danışmanlık; serbest meslek hizmet sözleşmelerinin ücret, stopaj, KDV, belge ve muhasebe kayıtları yönünden birlikte değerlendirilmesine destek olur. Çalışmada hizmeti alanın statüsü, hizmetin niteliği, sözleşmedeki ücret hükmü ve uygulanabilecek KDV tevkifatı ayrı ayrı incelenir.
Serbest meslek ödemelerinin işletmenin mali ve vergisel süreçleriyle birlikte ele alınması için Mali Müşavirlik Hizmetleri kapsamını da inceleyebilirsiniz.
Serbest meslek makbuzu hakkında sık sorulan sorular
Serbest meslek makbuzunda stopaj nasıl hesaplanır?
Stopaj, brüt serbest meslek hizmet bedelinin uygulanacak stopaj oranıyla çarpılması suretiyle hesaplanır. Kesilen tutar, hizmeti alan tarafından serbest meslek erbabı adına beyan edilip ödenir.
KDV hariç, stopaj dahil ne demektir?
Girilen veya kararlaştırılan tutarın KDV hariç brüt hizmet bedeli olduğu anlamına gelir. Stopaj bu tutarın içinden kesilir; KDV ise brüt hizmet bedelinin üzerine ayrıca eklenir.
KDV ve stopaj hariç ne demektir?
Girilen tutarın, serbest meslek erbabına stopajdan sonra KDV dışında kalması kararlaştırılan net ücret olduğu anlamına gelir. Tutar önce stopaj oranına göre brütleştirilir, ardından KDV hesaplanır.
Stopaj ve KDV oranları aynıysa vergiler birbirini götürür mü?
Hayır. Stopaj brüt ücretten kesilir, KDV ise brüt ücret üzerinden hesaplanarak bedele eklenir. Banka ödemesinin aynı görünmesi mümkün olsa bile vergilerin hukuki niteliği, beyanı ve muhasebe kaydı birbirinden farklıdır.
Serbest meslek erbabının banka hesabına hangi tutar yatırılır?
Banka ödemesi, brüt hizmet bedelinden gelir vergisi stopajının düşülmesi ve hesaplanan KDV’nin eklenmesiyle bulunur. Tarafların net ücret üzerinden anlaşması hâlinde önce brütleştirme yapılır.
Stopajı kim beyan eder ve öder?
Gelir Vergisi Kanunu uyarınca tevkifat sorumluluğu bulunan hizmet alıcısı, stopajı serbest meslek erbabı adına beyan ederek vergi dairesine öder. Her hizmet alıcısının stopaj sorumluluğu aynı olmadığından alıcının statüsü ayrıca kontrol edilmelidir.
Nihai tüketiciye düzenlenen serbest meslek makbuzunda stopaj olur mu?
Tevkifat sorumluluğu bulunmayan nihai tüketici gerçek kişiye düzenlenen makbuzda genel olarak gelir vergisi stopajı yapılmaz. Hizmeti alan kişinin hukuki ve vergisel statüsü somut işlem bakımından kontrol edilmelidir.
Gelir vergisi stopajı ile KDV tevkifatı aynı şey midir?
Hayır. Gelir vergisi stopajı serbest meslek kazancı üzerinden yapılan gelir vergisi kesintisidir. KDV tevkifatı ise KDV’nin belirli bir kısmının veya tamamının hizmet alıcısı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmesidir.
Serbest meslek makbuzundaki KDV işletmenin maliyeti midir?
KDV’nin indirim şartlarının sağlanması hâlinde işletme KDV’yi indirim konusu yapabilir. Bu nedenle toplam nakit çıkışı ile KDV indirimi sonrasındaki ekonomik maliyet aynı olmayabilir.
Sözleşmeye yalnızca “10.000 TL ücret” yazılması yeterli midir?
Yeterli ve güvenli değildir. Tutarın brüt veya net olduğu, KDV’nin dahil mi ayrıca mı hesaplanacağı ve stopajın tutarın içinde bulunup bulunmadığı açıkça belirtilmelidir.
KDV veya stopaj oranı değişirse hesaplama nasıl yapılır?
Hesaplama, vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuat ve oranlar esas alınarak yapılmalıdır. Uzun süreli sözleşmelerde oran değişikliklerinin bedele etkisi ayrıca düzenlenmelidir.
Hesaplama aracının sonucu doğrudan makbuz düzenlemek için yeterli midir?
Araç genel hesaplama amacı taşır. Hizmeti alanın statüsü, hizmetin niteliği, istisna veya KDV tevkifatı bulunup bulunmadığı ve güncel oranlar ayrıca kontrol edilmeden nihai belge düzenlenmemelidir.
Resmî kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı – Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama GİB tarafından sunulan serbest meslek makbuzu hesaplama ekranı.
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu Serbest meslek kazançları ve gelir vergisi tevkifatına ilişkin temel kanuni düzenlemeler.
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu Serbest meslek hizmetlerinde KDV’nin konusu, matrahı ve indirim esaslarına ilişkin temel düzenlemeler.