Kira, Alım-Satım ve Hizmet Sözleşmelerinde Damga Vergisi Rehberi

Kısa cevaplar

Damga vergisi hangi durumda doğar?

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’na göre Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kâğıtlar damga vergisine tabidir. Kanundaki “kâğıt” kavramı yalnız fiziksel belgeleri değil; yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konulmak suretiyle düzenlenen ve bir hususu ispat ya da belli etmek için ibraz edilebilecek belgeleri de kapsar. Elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeler de bu tanıma dâhildir.

Bu nedenle yalnızca tarafların bir ticari ilişki kurması verginin doğması için yeterli değildir. Düzenlenen belgenin hukuki niteliği, içerdiği hükümler, imzalanma biçimi, belli para içerip içermediği ve (1) veya (2) sayılı tablodaki yeri birlikte değerlendirilir.

Kira sözleşmelerinde damga vergisi

488 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı tablonun “Akitlerle ilgili kâğıtlar” bölümünde kira mukavelenameleri, sözleşme süresine göre kira bedeli üzerinden binde 1,89 oranında damga vergisine tabi tutulmuştur. Vergi hesabında yalnız aylık kira değil, sözleşmenin kapsadığı dönem için hesaplanabilen toplam kira bedeli esas alınır.

Kefilsiz işyeri kira sözleşmesi

İstisna bulunmayan kefilsiz bir işyeri kira sözleşmesinde temel hesaplama aşağıdaki gibidir:

Toplam kira bedeli = Dönemsel kira bedeli × Sözleşme süresi

Damga vergisi = Toplam kira bedeli × 0,00189

Sözleşmede farklı dönemler için farklı ve önceden belirli kira bedelleri bulunuyorsa, her dönemin bedeli toplanarak sözleşme süresine ait belli para tespit edilir.

Konut kira sözleşmesi istisnası

Kanuna ekli (2) sayılı tablonun IV/31 numaralı fıkrası uyarınca, gerçek kişilerce mesken olarak kullanılmak üzere kiralanan ve iktisadi işletmelere dâhil olmayan taşınmazlara ilişkin kira sözleşmeleri ile bu sözleşmeler üzerine konulan kefalet şerhleri ve teminatlar damga vergisinden istisnadır.

İstisna değerlendirilirken kiracının gerçek kişi olması, taşınmazın mesken olarak kullanılması ve taşınmazın iktisadi işletmeye dâhil olmaması şartları birlikte aranır. İşyerine, personele tahsis edilmek üzere şirket tarafından kiralanan konuta veya iktisadi işletmeye dâhil taşınmaza sırf tapudaki niteliği “konut” olduğu için otomatik istisna uygulanmamalıdır.

Dernek ve vakıfların yerleşim yeri kiraları

Aynı istisna hükmü, dernek ve vakıflarca yerleşim yeri olarak kiralanan ve iktisadi işletmelere dâhil olmayan taşınmazlara ilişkin kira sözleşmelerini de kapsar. Taşınmazın iktisadi işletme faaliyeti için kullanılması hâlinde istisna şartları ayrıca incelenmelidir.

Muaf esnaf ve basit usulde işyeri kiraları

(2) sayılı tablonun IV/32 numaralı fıkrasında; gelir vergisinden muaf esnaf, muaf serbest meslek erbabı ve basit usulde vergilendirilen mükellefler tarafından işyeri olarak kullanılmak üzere kiralanan, iktisadi işletmeye dâhil olmayan taşınmazlara ilişkin kira sözleşmeleri ile bunların üzerindeki kefalet şerhleri ve teminatlar için özel istisna bulunmaktadır. İstisna, maddede sayılan kişi ve şartlarla sınırlıdır.

Taşınır ve araç kiralamaları

Her kiralama işlemi (1) sayılı tablodaki taşınmaz kira sözleşmesi oranıyla değerlendirilemez. GİB’in araç kiralama sözleşmelerine ilişkin özelgelerinde, sözleşmenin içeriğine göre genel mukavelename oranı olan binde 9,48 uygulanabildiği görülmektedir. Araç, makine ve ekipman kiralamalarında belgenin hukuki niteliği ayrıca belirlenmelidir.

Kefilli ve kefilsiz kira sözleşmelerinde damga vergisi

Kefilsiz ve istisna dışında kalan kira sözleşmesinde yalnız kira işlemi değerlendirilir. Kefil bulunması hâlinde ise “kefil” kelimesinin sözleşmeye yazılmasıyla yetinilemez; kefaletin türü, limiti, aynı kâğıtta bulunup bulunmadığı ve ayrı bir sözleşme oluşturup oluşturmadığı belirlenmelidir.

Adi kefalet

Damga Vergisi Kanunu’nun 6’ncı maddesi, bir kâğıtta birden fazla akit ve işlem bulunması hâlinde uygulanacak vergiyi düzenler. Bir asıldan doğan akit ve işlemlerde en yüksek vergi alınır. Aynı kâğıtta bulunan adi kefaletin bu hüküm çerçevesinde kira işleminden ayrı veya ona bağlı işlem niteliği, somut sözleşmeye göre değerlendirilir.

Müteselsil kefalet

GİB özelgelerinde adi kefalet ile müteselsil kefalet arasında ayrım yapılmaktadır. Müteselsil kefalet, sözleşmedeki borca bağlı olmakla birlikte damga vergisi uygulamasında ayrı bir akit ve işlem olarak değerlendirilebildiğinden, kira bedeli üzerinden binde 1,89’a ek olarak kefalet tutarı üzerinden binde 9,48 oranında vergi gündeme gelebilir.

Ayrı kefalet sözleşmesi

Kefalet ayrı bir kâğıtta ve başlı başına bir sözleşme olarak düzenlenmişse, bu kâğıt kendi içeriği ve belli para tutarı üzerinden ayrıca değerlendirilir. Kefaletin azami tutarı belirtilmişse damga vergisi hesabında bu tutar önem taşır.

Birden fazla kefil

Kanunun 6’ncı maddesi uyarınca, bir kâğıt üzerinde birden fazla adi kefalet ve garanti taahhüdü bulunması hâlinde ayrı ayrı olmak üzere bunlardan yalnızca biri üzerinden damga vergisi alınır. Bununla birlikte kefaletlerin adi veya müteselsil olması ve aynı borcu mu farklı borçları mı güvence altına aldığı sözleşme üzerinden kontrol edilmelidir.

Ticari mal alım-satım sözleşmelerinde damga vergisi

Belli parayı içeren ticari mal alım-satım sözleşmeleri, Kanuna ekli (1) sayılı tabloda özel bir oran veya istisna bulunmadıkça, mukavelename olarak binde 9,48 oranında damga vergisine tabidir.

Vergi hesabında sözleşmenin adı değil, tarafların karşılıklı borçlarını gösteren imzalı bir kâğıt bulunması ve sözleşme bedelinin belirli veya hesaplanabilir olması önemlidir.

Çerçeve sözleşme ve siparişler

Çerçeve sözleşmede toplam bedel bulunmaması, belgenin kendiliğinden vergi dışı olduğu anlamına gelmez. Sözleşmede asgari alım taahhüdü, adet ve birim fiyat, garanti edilen ciro veya başka bir hesaplama ölçüsü varsa belli para sözleşme hükümlerinden hesaplanabilir. Buna karşılık belli para içermeyen ve metinden de hesaplanamayan bir mukavelename, (1) sayılı tabloda maktu vergiye bağlanan özel bir kâğıt değilse nispi damga vergisinin matrahını oluşturmayabilir.

Gerçek kişiler arasındaki ticari olmayan sözleşmeler

(2) sayılı tablonun IV/34 numaralı fıkrası uyarınca, ticari, zirai veya mesleki faaliyete ilişkin olmamak şartıyla gerçek kişiler arasında düzenlenen akitlerle ilgili kâğıtlar istisnadır. Ancak bu kâğıtların resmî dairelere veya noterlere ibraz edilmesi hâlinde, ibraz tarihi itibarıyla vergi doğabilir ve vergi ibraz edenlerce ödenir.

Genel hesaplama dışında tutulması gereken satışlar

Aşağıdaki işlemler genel ticari alım-satım seçeneğiyle hesaplanmamalıdır:

• Karayolları Trafik Kanunu uyarınca kayıt ve tescil edilmiş ikinci el araçların satış ve devir sözleşmeleri: binde 1,89.
• Resmî şekilde düzenlenen gayrimenkul satış vaadi sözleşmeleri: oran sıfır.
• 6502 sayılı Kanun kapsamındaki taksitle satış sözleşmeleri: binde 9,48.
• 6502 sayılı Kanun kapsamındaki ön ödemeli konut satış sözleşmeleri: oran sıfır.
• 6502 sayılı Kanun kapsamındaki mesafeli satış sözleşmeleri: binde 9,48.
• Resmî dairelerin mal ve hizmet alımı ihalelerinde idareyle düzenlenen sözleşmeler: binde 9,48; ihale kararı yönünden ayrıca değerlendirme gerekir.

SMMM, avukatlık ve diğer hizmet sözleşmelerinde damga vergisi

Belli parayı içeren hizmet sözleşmeleri, özel bir istisna bulunmadıkça mukavelename olarak genel biçimde binde 9,48 oranında damga vergisine tabidir. SMMM, avukatlık, danışmanlık, mühendislik, mimarlık, yazılım ve benzeri hizmet sözleşmelerinde sözleşmenin süresi ve ücretin hesaplanma biçimi birlikte incelenir.

SMMM hizmet sözleşmeleri

SMMM ile müşteri arasında düzenlenen ve aylık hizmet bedeli içeren sözleşmede, sözleşmenin belirli süresi için hesaplanan toplam hizmet bedeli belli parayı oluşturabilir. Örneğin 12 aylık sözleşmede aylık hizmet bedeli, sözleşmedeki artış ve ek ücret hükümleri saklı kalmak üzere, 12 ayla çarpılarak değerlendirilir.

Sözleşmenin süresi bittikten sonra yeni bir kâğıt düzenlenmeksizin hizmet ilişkisinin devam etmesi ile yeni sözleşme veya bedel protokolü imzalanması aynı değildir. GİB’in 3568 sayılı Kanun kapsamındaki sözleşmelere ilişkin özelgelerinde, yeni kâğıt düzenlenip düzenlenmediği ve uzama hükümleri dikkate alınmaktadır. Yeni sözleşme veya bedeli artıran ek protokol, ayrıca damga vergisi incelemesi gerektirir.

Avukatlık hizmet ve ücret sözleşmeleri

Avukatlık sözleşmesinde sabit ücret, aylık danışmanlık bedeli veya sözleşme tarihinde hesaplanabilir başka bir ücret bulunuyorsa belli para oluşabilir. Yalnız sonucu gelecekte belli olacak dava veya başarı ücretlerinde ise imza tarihinde sözleşme hükümlerinden hesaplanabilir bir tutar bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Hesaplanamayan ihtimali tutarlar, dayanak olmaksızın kesin matrah kabul edilmemelidir.

Bedel artışı ve ek protokol

Sözleşme bedelini artıran ve imzalanan ek protokol, artan tutar üzerinden damga vergisi doğurabilir. Buna karşılık yalnız bir sözleşme müeyyidesi niteliğindeki cezai şart, cayma tazminatı ve benzeri taahhütlerden, başlı başına ayrı bir sözleşmeye konu olmadıkça ayrıca damga vergisi alınmaz. Ana sözleşmenin belli para içerip içermediği ise ayrıca değerlendirilir.

Damga vergisi matrahı nasıl belirlenir?

Belli para

Kanunun 10’uncu maddesine göre belli para; kâğıtların içerdiği veya bunlarda yazılı rakamların doğrudan ya da atıfla yapılabilecek basit bir hesap sonucunda bulunabilecek parasal tutardır. Sözleşmede bedelin açıkça yazılmaması, adet, birim fiyat, süre veya asgari taahhüt üzerinden hesaplanabiliyorsa vergiyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

KDV’nin durumu

Sözleşmede bedel KDV hariç gösterilmiş ve KDV’nin ayrıca hesaplanacağı açıkça belirtilmişse damga vergisinin KDV hariç bedel üzerinden hesaplanması esastır. Sözleşmede yalnız KDV dâhil tek bir toplam bedel yazılmışsa, kâğıtta yer alan belli paranın kapsamı sözleşme metnine göre değerlendirilir. Bu nedenle araçta “KDV dâhil” ve “KDV hariç” seçimleri ayrı olacaktır.

Dövizli sözleşme

Yabancı para içeren kâğıtlarda damga vergisi matrahının Türk lirasına çevrilmesinde, kâğıdın düzenlendiği tarihteki ilgili döviz kuru ve geçerli mevzuat esas alınır. Kullanılan kur ve tarih hesap kaydında gösterilmelidir.

Birden fazla nüsha

Kanunun 5’inci maddesi uyarınca bir nüshadan fazla düzenlenen kâğıtlarda maktu vergiye tabi olanların her nüshası ayrı ayrı vergilendirilir; nispi vergiye tabi kâğıtlarda ise yalnız bir nüsha üzerinden vergi alınır. Fotokopi veya suret ile ayrı ayrı imzalanmış asıl nüsha aynı kavram değildir.

Azami tutar

2026 yılında her bir kâğıttan alınacak damga vergisi için azami tutar 29.115.961,10 TL olarak belirlenmiştir. Üst sınır her bir kâğıt bakımından uygulanır; birbirinden ayrı kâğıtların tek üst sınır altında toplanacağı varsayılmamalıdır.

Damga vergisi ne zaman beyan edilir ve ödenir?

2026 yılı güncel GİB tablosunda sürekli damga vergisi mükellefleri için beyan ve ödeme son günü izleyen ayın 26’ncı günü olarak gösterilmektedir. Eski kaynaklarda bulunan 20’nci veya 23’üncü gün bilgileri güncel süre yerine kullanılmamalıdır.

Vergiyi kim beyan eder?

Damga vergisinin mükellefi kâğıdı imza edenlerdir. Birden fazla kişi tarafından imzalanan kâğıtlarda vergi ve cezaya ilişkin müteselsil sorumluluk hükümleri bulunmaktadır. Tarafların sözleşmede vergiyi kimin ödeyeceğini kararlaştırması, vergi idaresine karşı kanuni sorumluluğu tek başına ortadan kaldırmaz.

Sürekli damga vergisi mükellefiyeti

Sürekli mükellefiyet, ay içinde düzenlenen makbuz karşılığı ödenecek damga vergisine tabi kâğıtların dönemsel olarak beyan edilmesini sağlar. 43 ve 44 Seri No.lu Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliğleri, sürekli mükellefiyet tesis ettirmesi zorunlu olanlar ile ihtiyari olarak tesis ettirebilecek kurum ve kuruluşları düzenler.

Anonim şirketler sürekli mükellefiyet kapsamındaki başlıca kuruluşlardandır. Limited şirketler bakımından ise 44 Seri No.lu Tebliğ çerçevesinde ihtiyari sürekli mükellefiyet söz konusu olabilir. Şirket türü, özel statü ve mevcut vergi dairesi kaydı kontrol edilmeden bütün işletmelerin sürekli mükellef olduğu kabul edilmemelidir.

Beyan edilecek tutar yoksa boş beyanname gerekir mi?

Hayır. İlgili ayda makbuz karşılığı ödenmesi gereken damga vergisi bulunmuyorsa boş damga vergisi beyannamesi verilmesine gerek yoktur. Bununla birlikte işletme, ay içinde düzenlenen sözleşmeleri vergiye tabi, istisna veya vergi dışı olma gerekçeleriyle kayıt altına almalı ve dayanak belgeleri muhafaza etmelidir.

Sürekli mükellefiyetin pratik sonucu

• Her sözleşme için ayrı 15 günlük beyan yerine aylık dönem uygulanır.
• Vergiye tabi kâğıtlar izleyen ayın 26’ncı gününe kadar topluca beyan edilir.
• İlgili ayda beyan edilecek vergi yoksa boş beyanname verilmez.
• Sözleşme envanteri, matrah, oran, istisna ve ödeme kayıtlarının düzenli tutulması gerekir.

Damga vergisi hesaplama örnekleri

Aşağıdaki örnekler yalnız belirtilen varsayımlara göre hazırlanmıştır. Sözleşmedeki kefalet, teminat, bedel artışı, farklı edimler veya özel istisnalar sonucu değiştirebilir.

Örnek 1: Kefilsiz işyeri kira sözleşmesi

• Aylık kira bedeli: 50.000 TL
• Süre: 12 ay
• Toplam kira bedeli: 600.000 TL
• Oran: binde 1,89
• Hesaplanan damga vergisi: 600.000 × 0,00189 = 1.134 TL

Örnek 2: İstisna şartlarını sağlayan konut kirası

İktisadi işletmeye dâhil olmayan bir konut, gerçek kişi tarafından mesken olarak kullanılmak üzere kiralanmıştır. (2) sayılı tablonun IV/31 numaralı fıkrasındaki şartların tamamı sağlandığından kira sözleşmesi damga vergisinden istisnadır. Sözleşme üzerindeki kefalet şerhi ve teminat da aynı hüküm kapsamında istisna olabilir.

Örnek 3: Ticari mal alım-satım sözleşmesi

• KDV hariç sözleşme bedeli: 1.000.000 TL
• KDV’nin ayrıca hesaplanacağı sözleşmede açıkça belirtilmiştir.
• Oran: binde 9,48
• Hesaplanan damga vergisi: 1.000.000 × 0,00948 = 9.480 TL

Örnek 4: SMMM hizmet sözleşmesi

• Aylık KDV hariç hizmet bedeli: 15.000 TL
• Süre: 12 ay
• Toplam hizmet bedeli: 180.000 TL
• Oran: binde 9,48
• Hesaplanan damga vergisi: 180.000 × 0,00948 = 1.706,40 TL

Örnek 5: Sürekli mükellef olmayan taraf

Vergiye tabi sözleşme 10 Eylül 2026 tarihinde düzenlenmiş ve tarafların sürekli damga vergisi mükellefiyeti bulunmamaktadır. Vergi, düzenleme tarihini izleyen 15 gün içinde beyan edilip aynı süre içinde ödenir. Son gün hesabında tatil günü ve süre hükümleri ayrıca kontrol edilir.

Hesaplama aracının yöntemi ve sınırları

Sayfanın üst bölümündeki Sözleşmelerde Damga Vergisi Hesaplama Aracı; kira, ticari mal alım-satım ve hizmet sözleşmelerinde sözleşme türü, bedel, süre, KDV, kefalet, istisna ve mükellefiyet bilgilerine göre yaklaşık sonuç üretir.

Kira sözleşmelerinde dönemsel kira ile sözleşme süresi; ticari alım-satım ve hizmet sözleşmelerinde ise KDV uygulaması dikkate alınarak vergiye esas sözleşme bedeli kullanılır. Hesaplanan tutar 2026 yılı için geçerli azami vergi tutarıyla karşılaştırılır.